పదకవితా పితామహుడు, తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుల జీవిత గాథ (1408–1503) — 12 అధ్యాయాలు
తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు (అన్నమయ్య, 1408–1503) — తెలుగు సాహితీ చరిత్రలో లభించిన ఆధారాల ప్రకారం మొదటి వాగ్గేయకారుడు (గేయాలను స్వయంగా రచించి, స్వరపరచి, గానం చేసేవాడు). 'పదకవితా పితామహుడు', 'సంకీర్తనాచార్యుడు' అనే బిరుదులు పొందిన అన్నమయ్య — తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామిని కీర్తిస్తూ 32,000కు పైగా సంకీర్తనలు రచించాడు. దక్షిణాపథంలో భజన సంప్రదాయానికి, పదకవితా శైలికి ఆద్యుడు. శ్రీమహావిష్ణువు ఖడ్గమైన నందకం అంశతో జన్మించాడని శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయంలో నమ్మకం. ఈ పేజీలో అన్నమయ్య సంపూర్ణ జీవిత చరితను 12 అధ్యాయాలలో అసలైన కీర్తనలతో అందిస్తున్నాం.
అన్నమయ్య సుమారు 600 సంవత్సరాల క్రితం — 1408లో (సర్వధారి నామ సంవత్సరం, వైశాఖ పూర్ణిమ), కడప జిల్లాలోని తాళ్ళపాక గ్రామంలో జన్మించాడు. తండ్రి నారాయణసూరి గొప్ప పండితుడు, తల్లి లక్కమాంబ చెన్నకేశవ స్వామికి మహా భక్తురాలు.
శ్రీవైష్ణవ సంప్రదాయం ప్రకారం — సాక్షాత్తు శ్రీమహావిష్ణువు ఖడ్గమైన 'నందకం' అంశతో అన్నమయ్య జన్మించాడని విశ్వాసం. వేంకటేశ్వరస్వామి హస్తంలోని నందకమనే ఖడ్గాంశలో అన్నమయ్య అవతరించాడని ప్రాజ్ఞుల భావన. అన్నమయ్యను అపర హరి అవతారంగా ఆయన వంశీకులు కీర్తించారు.
అన్నమయ్యకు అన్నమాచార్యులు, అన్నయగురు, కోనేటి అన్నమయ్యంగారు అనే నామాంతరాలు తాళ్ళపాక సాహిత్యంలో, శాసనాల్లో కనిపిస్తాయి. ఆయన తాళ్ళపాక వంశానికి మూల పురుషుడు — తర్వాత ఆయన కుమారుడు పెదతిరుమలాచార్యులు, మనుమడు చినతిరుమలాచార్యులు కూడా వేలాది సంకీర్తనలు రచించారు.
అన్నమయ్యకు చిన్నతనం నుండే వేంకటేశ్వరస్వామిపై అమితమైన భక్తి. కేవలం ఎనిమిదేళ్ళ వయసులోనే, కాలినడకన ఏడుకొండలూ ఎక్కి స్వామిని దర్శించాడు.
ఆ తొలి దర్శనంలోనే భక్తి పారవశ్యంతో — 'పొడగంటిమయ్యా నిన్ను పురుషోత్తమా' అని తన మొదటి కీర్తనను ఆలపించాడు. ఆ చిన్న వయసులోనే స్వామిని చూడగానే కీర్తన ధారగా ప్రవహించడం — అన్నమయ్య నందకాంశ సంభూతుడన్న విశ్వాసానికి నిదర్శనం.
అప్పటి నుండి అన్నమయ్య జీవితం వేంకటేశ్వర సేవకే అంకితమైంది. ఆయన తిరుమలకు చేరుకుని, స్వామి సన్నిధిలోనే స్థిరపడాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
అన్నమయ్య తిమ్మక్క (తిమ్మాంబ), అక్కమ్మ (అక్కాంబ) అనే ఇద్దరిని వివాహం చేసుకున్నాడు. తిమ్మక్క కూడా కవయిత్రి — 'సుభద్రా కల్యాణం' అనే ద్విపద కావ్యాన్ని రచించిన తొలి తెలుగు కవయిత్రిగా ప్రసిద్ధి.
తన ఇద్దరు భార్యలతో కలిసి తిరుమలను దర్శించిన అన్నమయ్య — ఆ సమయంలోనే ఒక గొప్ప సంకల్పం చేశాడు: శ్రీవేంకటపతికి ప్రతిరోజూ ఒక్క సంకీర్తనైనా వినిపించాలి. ఆనాటి నుండి అన్నమయ్య పుంఖానుపుంఖాలుగా కీర్తనలు రచించడం మొదలుపెట్టాడు.
అన్నమయ్య కీర్తనలు రచిస్తూ గానం చేస్తుండగా, ఆయన శిష్యులు వాటిని తాళపత్రాలపై, రాగిరేకులపై నిక్షిప్తం చేయసాగారు. ఈ సంకల్పమే తెలుగు సాహిత్యానికి, భక్తి సంగీతానికి అమూల్యమైన సంపదను అందించింది.
అన్నమయ్య కీర్తనలలో ఎక్కువ భాగం శృంగార సంకీర్తనలే — కానీ ఇవి లౌకిక శృంగారం కాదు. వేంకటేశ్వరుని, అలమేలుమంగమ్మల (పద్మావతి/లక్ష్మి) దాంపత్యాన్ని వర్ణిస్తూ — జీవాత్మ (భక్తుడు) పరమాత్మ (భగవంతుడు) పట్ల చూపే మధుర భక్తికి ప్రతీకలు. బాహ్య అర్థం ఒకటి, అంతరార్థం ఒకటి ఉండడం అన్నమయ్య కీర్తనల విశిష్టత.
మేలుకొలుపు పాటలు, జోలపాటలు, పెళ్ళిపాటలు, సువ్వి పాటలు, విరహపు పాటలు, జాజర పాటలు — సామాన్య జీవితంలోని ప్రతి దశకూ సంబంధించిన కీర్తనలను అన్నమయ్య అందించాడు. అలతి అలతి (సరళమైన) పదాలతో, అచ్చ తెలుగు నుడికారంతో, జానపదుల నోళ్ళలో సైతం నానేలా రచించాడు.
అన్నమయ్య కేవలం భక్తి కీర్తనలే కాక — సామాజిక సమానత్వాన్ని చాటే కీర్తనలు కూడా రచించాడు. 600 సంవత్సరాల క్రితమే 'మనుషులంతా సమానమే' అని, కులభేదాలను వ్యతిరేకిస్తూ ఆయన పాడాడు. ఆయన 'బ్రహ్మ మొక్కటే' కీర్తన దీనికి నిదర్శనం.
'భగవంతుని ధ్యానించడం, మానవాళిని ప్రేమించడం, మానవతా విలువలతో సంతోషంగా జీవించడం' — ఈ సందేశాలను అన్నమయ్య తన కీర్తనల ద్వారా అందించాడు. 'ప్రతి ఒక్కరూ ఏదో ఒక పనిలో నిమగ్నం కావాలి, పనిలేనివాడు ఏమీ సాధించలేడు' అని కర్మ ప్రాధాన్యాన్ని కూడా బోధించాడు.
అన్నమయ్య కీర్తి విస్తరించడంతో, ఆనాటి ఒక రాజు (సాళువ నరసింహరాయలు అని కొన్ని గాథలు) అన్నమయ్యను తనపై కూడా ఒక కీర్తన రచించమని కోరాడు.
అన్నమయ్య నిర్మొహమాటంగా నిరాకరించాడు — 'హరిని కీర్తించే నోట నరుని కీర్తించను' అని. తన కీర్తనలన్నీ ఏడుకొండల వేంకటేశ్వరునికే అంకితమని, ఏ మానవునిపైనా రాయనని స్పష్టం చేశాడు. ఆగ్రహించిన రాజు అన్నమయ్యను చెరసాలలో సంకెళ్ళతో బంధించాడు.
అన్నమయ్య భక్తిపూర్వకంగా కీర్తించగానే — సంకెళ్ళు వాటంతటవే ఊడిపోయాయి! ఈ అద్భుతం చూసిన రాజుకు జ్ఞానోదయమై, అన్నమయ్యను క్షమించమని వేడుకున్నాడు. అన్నమయ్య పదకవితలు, సంకీర్తనలు అన్నీ మంత్రశక్తి ప్రపూరితాలేనని పెద్దలు చెబుతారు.
చెరసాల సంఘటన తర్వాత, అన్నమయ్య 'రాజుల ప్రాపకం (ఆశ్రయం) సరికాదు' అని తలచి, తిరిగి తిరుమలకు చేరుకున్నాడు. తన శేష జీవితాన్ని పూర్తిగా స్వామి సన్నిధిలో, నిత్యారాధనలో, సంకీర్తనా దీక్షలో గడిపాడు.
ఈ కాలంలో అన్నమయ్య ఎక్కువగా ఆధ్యాత్మిక సంకీర్తనలను రచించాడు — వైరాగ్యం, శరణాగతి, మోక్ష తత్త్వాలను ప్రతిబింబించే గాఢమైన కీర్తనలు. వేంకటేశుని పాదపద్మములను మనసున నిలిపి, భక్తి పారవశ్యంతో మైమరచిపోయేవాడు.
అన్నమయ్య తన సుదీర్ఘ జీవితకాలంలో 32,000 సంకీర్తనలు రచించాడని ఆయన మనుమడు చిన్నన్న పేర్కొన్నాడు. ఇవి 'యోగ, వైరాగ్య, శృంగార సరణి'లో రచించబడ్డాయి. దురదృష్టవశాత్తు, వీటిలో చాలా వరకు అదృశ్యం కాగా, మనకు మిగిలినవి సుమారు 14,000–15,000 కీర్తనలు.
సంకీర్తనలే కాక — అన్నమయ్య 12 శతకాలు (వీటిలో 'వేంకటేశ్వర శతకం' ఒక్కటే లభిస్తోంది), శృంగార మంజరి, వేంకటాచల మహాత్మ్యం, సంకీర్తన లక్షణం, ద్విపద రామాయణం వంటి గ్రంథాలు రచించాడు (వీటిలో చాలా అలభ్యం). ఎక్కువగా తెలుగులో పాడినా, వందల కీర్తనలను సంస్కృతంలోనూ రచించాడు.
అన్నమయ్య కీర్తనలు తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరునిపైనే కాక — అహోబిలంలోని నరసింహ స్వామి, శ్రీరాముడు, ఇతర వైష్ణవ దేవతలపై కూడా ఉన్నాయి. ఆయన 'జో అచ్యుతానంద', 'నారాయణ తే నమో నమో' వంటి ప్రసిద్ధ కీర్తనల కర్తగా నిర్ధారించబడ్డాడు.
అన్నమయ్య సంకీర్తనలను నాశనం కాకుండా శాశ్వతంగా భద్రపరచడానికి — వాటిని రాగిరేకులపై (రాగి ఫలకాలపై) చెక్కించారు. ఈ కృషిని అన్నమయ్య జీవించి ఉన్న కాలంలోనే ఆయన కుమారుడు పెదతిరుమలాచార్యులు స్వయంగా చేపట్టారు.
1922లో, తిరుమల హుండీకి ఎదురుగా ఉన్న ఒక రాతి ఫలకాల గదిలో — 14,000 అన్నమయ్య కీర్తనలు లిఖించిన 2,500 రాగిరేకులు లభించాయి! ఈ గదికి 'తిరుమల సంకీర్తనా భాండాగారం' అని పేరు పెట్టారు. ఇది తెలుగు సాహిత్యానికి దొరికిన అమూల్యమైన నిధి.
అన్నమయ్య రాగిరేకులు అహోబిలం, సింహాచలం, కదిరి, శ్రీరంగం, చిదంబరం వంటి పుణ్యక్షేత్రాల్లో కూడా లభించాయి. రాళ్ళపల్లి అనంత కృష్ణశర్మ, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి వంటి పండితులు ఈ కీర్తనలను సేకరించి, సంపుటాలుగా ప్రచురించారు. తి.తి.దే. (టీటీడీ) 29 సంపుటాలలో 14,911 సంకీర్తనలను ప్రచురించింది.
అన్నమయ్య సుమారు 95 సంవత్సరాలు జీవించాడు. అవసాన కాలంలో, తన కుమారుడు పెదతిరుమలయ్యను పిలిచి — 'ప్రతిరోజూ ఒక్క సంకీర్తనకు తక్కువ కాకుండా శ్రీనివాసునికి వినిపించే బాధ్యత'ను అతనికి అప్పగించాడు. ఈ సంకీర్తనా పరంపరను తరతరాలకు కొనసాగించాలని కోరాడు.
1503లో (ఫాల్గుణ బహుళ ద్వాదశి), అన్నమయ్య శ్రీనివాసునిలో ఐక్యమైనట్లుగా అన్నమయ్య చరిత్ర చెబుతోంది. వేంకటేశ్వరుని ముద్దు బిడ్డడు, వరప్రసాది అయిన అన్నమయ్య — తన జీవితాన్ని పూర్తిగా స్వామి సేవకే అంకితం చేసి, చరిత్రలో చిరస్మరణీయుడిగా మిగిలిపోయాడు.
అన్నమయ్య తెలుగు పదకవితకు, భక్తి సంగీతానికి, కర్ణాటక సంగీతానికి ఆద్యుడు. ఆయన తర్వాత వచ్చిన త్యాగరాజు, క్షేత్రయ్య, రామదాసు వంటి వాగ్గేయకారులకు అన్నమయ్యే మార్గదర్శకుడు. ఆయన 'వాగ్గేయకార' సంప్రదాయానికి పునాది వేశాడు.
అన్నమయ్య కీర్తనలు లేని సంగీత ఉత్సవం అసంపూర్ణం. 'ప్రతిరోజూ అన్నమయ్య కీర్తనతోనే శ్రీనివాసుడు నిద్రిస్తాడు' అని భక్తుల విశ్వాసం. అన్నమాచార్య ప్రాజెక్టు ద్వారా ఆయన కీర్తనలను స్వరపరచి, ప్రజలలో వేంకటేశ్వర భక్తిని వ్యాపింపజేస్తున్నారు.
అన్నమయ్య వర్ధంతి సందర్భంగా, తిరుపతి అలిపిరి పాదాల మండపం వద్ద మెట్లోత్సవం వైభవంగా జరుగుతుంది — సంగీత కళాకారులు అన్నమయ్య కీర్తనలు గానం చేస్తూ కాలినడకన తిరుమల గిరులను అధిరోహిస్తారు. ఆధునిక కాలంలో ఎం.ఎస్. సుబ్బులక్ష్మి, బాలమురళీకృష్ణ, నేదునూరి కృష్ణమూర్తి వంటి మహా గాయకులు అన్నమయ్య కీర్తనలను ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు.
అన్నమయ్య జీవితం, కీర్తనలు మనకు నేర్పే పాఠం — నిష్కల్మష భక్తి, ఆత్మగౌరవం, సామాజిక సమానత్వం. రాజు ఎదుట సైతం 'హరిని కీర్తించే నోట నరుని కీర్తించను' అని నిలబడిన ఆత్మగౌరవం; 'బ్రహ్మ మొక్కటే' అని కులభేదాలను తిరస్కరించిన సామాజిక చైతన్యం — ఇవే అన్నమయ్య తత్త్వం.
అన్నమయ్య కీర్తనలు భక్తి, సాహిత్యం, సంగీతం, శృంగారం, భావ లాలిత్యం పెనవేసుకుని ఉంటాయి. సరళమైన పదాలతో గాఢమైన తత్త్వాన్ని అందించడం ఆయన ప్రత్యేకత. వందల సంవత్సరాల తర్వాత కూడా ఆయన కీర్తనలు నిత్యనూతనంగా, వినే కొద్దీ వినాలనిపించేలా ఉంటాయి.
వేంకటేశ్వరుని పాదపద్మాలకు తన జీవితాన్నే అంకితం చేసిన అన్నమయ్య — తెలుగు జాతికి గర్వకారణమైన మహానుభావుడు. ఆయన అందించిన పదకవితా సంపద ఆంధ్ర దేశానికి అమృత గుళికలు. జయ జయ అన్నమయ్య! జయ వేంకటేశ!