నిశ్చల విష్ణు భక్తి, నరసింహ అవతార గాథ — 12 అధ్యాయాలు
భక్త ప్రహ్లాదుడు — హిందూ పురాణాలలో అచంచల భక్తికి, నిశ్చల విశ్వాసానికి పరమ ఆదర్శం. రాక్షస చక్రవర్తి, విష్ణుద్వేషి అయిన హిరణ్యకశిపుని కుమారుడిగా జన్మించి కూడా — తండ్రికి విరోధి అయిన శ్రీమహావిష్ణువునే నిత్యం స్మరించి, ఎన్ని హింసలకు గురైనా భక్తిని వీడని మహా భక్తుడు. ప్రహ్లాదుని కథ — శ్రీమహావిష్ణువు నరసింహ అవతారం (నాల్గవ అవతారం) ఎత్తడానికి, హిరణ్యకశిప సంహారానికి దారితీసింది. పోతన మహాకవి తన 'శ్రీమదాంధ్ర మహాభాగవతం' (సప్తమ స్కంధం)లో ప్రహ్లాద చరిత్రను అత్యంత హృద్యంగా, అమర పద్యాలతో రచించాడు. ఈ పేజీలో ప్రహ్లాదుని సంపూర్ణ చరితను 12 అధ్యాయాలలో పోతన భాగవత పద్యాలతో అందిస్తున్నాం.
హిరణ్యకశిపుడు — రాక్షస చక్రవర్తి, పరమ విష్ణుద్వేషి. విష్ణువు పేరు వింటేనే సహించలేని వ్యక్తి. తన సోదరుడు హిరణ్యాక్షుడు శ్రీమహావిష్ణువు వరాహ అవతారంలో మరణించడంతో, హిరణ్యకశిపుడు విష్ణువుపై తీవ్ర పగ పెంచుకున్నాడు.
విష్ణువును ఎదిరించగల శక్తి కోసం, హిరణ్యకశిపుడు బ్రహ్మ గురించి ఘోర తపస్సు చేశాడు. బ్రహ్మ ప్రత్యక్షమై వరం కోరమనగా — అతను చాలా తెలివిగా ఒక వరం అడిగాడు: 'పగలు గాని రాత్రి గాని, ఇంటి లోపల గాని బయట గాని, నేలపై గాని ఆకాశంలో గాని, మనిషి చేత గాని జంతువు చేత గాని, ఏ ఆయుధంతో గాని నాకు మరణం రాకూడదు.'
ఈ వరంతో తనకు మరణమే లేదని భావించిన హిరణ్యకశిపుడు — సమస్త లోకాలను జయించి, దేవతలను బానిసలుగా చేసుకుని, తననే దేవుడిగా పూజించమని ఆజ్ఞాపించాడు. విష్ణు నామస్మరణను నిషేధించాడు.
హిరణ్యకశిపుడు తపస్సు చేస్తున్న కాలంలో, దేవతలు అతని గర్భవతి అయిన భార్య లీలావతి (కయాధు)ని తీసుకువెళ్తుండగా — నారద మహర్షి ఆమెను తన ఆశ్రమంలో రక్షణగా ఉంచాడు.
ఆశ్రమంలో ఉన్నప్పుడు, నారదుడు లీలావతికి విష్ణు భక్తి, విష్ణు గీతాలను బోధించాడు. తల్లి గర్భంలో ఉన్న శిశువు (ప్రహ్లాదుడు) ఆ ఉపదేశాలను విని — గర్భంలోనే పరమ విష్ణు భక్తుడిగా తయారయ్యాడు! పూర్వజన్మలో పరమ భాగవతులతో చేసిన సత్సంగం వల్ల కూడా ప్రహ్లాదునికి గొప్ప విష్ణు పాద భక్తి లభించిందని పోతన భాగవతం చెబుతుంది.
తపస్సు ముగించి వచ్చిన హిరణ్యకశిపుడు భార్యను తిరిగి తీసుకువెళ్ళాడు. కొంతకాలానికి లీలావతి ప్రహ్లాదునికి జన్మనిచ్చింది. చిన్నతనం నుండే ప్రహ్లాదుడు సహజసిద్ధంగా శ్రీమన్నారాయణుని ధ్యానంలో మునిగి ఆనందించేవాడు.
ప్రహ్లాదునికి విద్య నేర్పడానికి, హిరణ్యకశిపుడు రాక్షస గురువులైన చండామార్కులను (శుక్రాచార్యుని కుమారులు) నియమించాడు. వారు రాజనీతి, రాక్షస శాస్త్రాలను బోధించసాగారు.
ప్రహ్లాదుడు అన్ని శాస్త్రాలను విని, చదివినా — అతని చెదరని వైష్ణవ భక్తి మాత్రం ఏ మాత్రం మారలేదు. విష్ణువు తనను చేరినట్లయితే స్నేహితులను మరచిపోయేవాడు, విష్ణువు తన ఎదుట మెలగినట్లయితే రాక్షస బాలురతో ఆట మరచిపోయేవాడు — ఎల్లప్పుడూ హరి ధ్యానంలోనే మునిగి ఉండేవాడు.
గురువులు లేని సమయంలో, ప్రహ్లాదుడు రాక్షస బాలురను ప్రోగుచేసి, వారికి కూడా విష్ణు భక్తిని, హరినామ స్మరణను బోధించాడు. ఇది తెలిసిన చండామార్కులు భయపడి, విషయాన్ని హిరణ్యకశిపునికి చేరవేశారు.
హిరణ్యకశిపుడు కొడుకును ప్రేమగా ఒడిలో కూర్చోబెట్టుకుని — 'వత్సా! నువ్వు ఏం చదువుకున్నావు? ఏది అన్నిటికంటే ఉత్తమమైనది?' అని అడిగాడు.
ప్రహ్లాదుడు ధైర్యంగా — 'చదువులో మర్మమెల్లా చదివాను; విష్ణు భక్తియే తరణోపాయం (ముక్తికి మార్గం)' అని బదులిచ్చాడు. తండ్రికి విరోధి అయిన విష్ణువును కీర్తించడం హిరణ్యకశిపునికి భరించరానిది.
ఆగ్రహంతో హిరణ్యకశిపుడు — 'ఐదేళ్ళ వీడు, తండ్రి నైన నా మతాన్ని నిందించి, ఏ మాత్రం భయం లేకుండా నా శత్రువు విష్ణువును స్తుతిస్తున్నాడు. ఇది నా దేహంలో పుత్రుని రూపంలో పుట్టిన వ్యాధి. వీడిని చంపండి!' అని భటులను ఆజ్ఞాపించాడు.
హిరణ్యకశిపుడు తన కొడుకును చంపడానికి అనేక భయంకర ప్రయత్నాలు చేశాడు — ఈ హింసల వర్ణన పోతన భాగవతంలో హృదయవిదారకంగా ఉంటుంది:
భటులు ప్రహ్లాదుని శూలాలతో పొడిచారు, పాములతో కరిపించారు, ఏనుగులతో తొక్కించారు, కొండ కొమ్ముల మీద నుండి కిందకు తోశారు, విషం పెట్టారు, అగ్నిలో తోశారు, సముద్రంలో ముంచారు. కానీ — ప్రతిసారీ విష్ణుమూర్తి కటాక్షం వల్ల ప్రహ్లాదుడు చెక్కుచెదరకుండా బయటపడ్డాడు!
ఎన్ని హింసలకు గురైనా, ప్రహ్లాదుడు హరినామ స్మరణను మానలేదు, కొంచెం కూడా భయపడలేదు. తన మనస్సును మహావిష్ణువు మీద నిలిపి, తనను తానే మరచి, తాదాత్మ్యం చెంది ఆనందంతో పరవశించిపోయేవాడు. చావని కొడుకును చూసి హిరణ్యకశిపుడు ఆశ్చర్యపోయాడు.
అన్ని ప్రయత్నాలూ విఫలమవడంతో, విసిగిపోయిన హిరణ్యకశిపుడు ఆవేశంతో ప్రహ్లాదుని నిలదీశాడు — 'నిన్ను ప్రతి ఆపద నుండి కాపాడుతున్న ఆ విష్ణువు ఎక్కడున్నాడురా?' అని గర్జించాడు.
ప్రహ్లాదుడు వినయంగా, నిశ్చల విశ్వాసంతో — 'తండ్రీ! ఆయన లేని చోటు లేదు. ఆయన సర్వవ్యాపి, అంతటా నిండి ఉన్నాడు' అని సమాధానమిచ్చాడు. ఈ సందర్భంలో ప్రహ్లాదుడు పలికిన పోతన పద్యం తెలుగు సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రసిద్ధం:
ప్రహ్లాదుని మాటలకు మరింత ఆగ్రహించిన హిరణ్యకశిపుడు, ఎదురుగా ఉన్న ఒక రాతి స్తంభాన్ని చూపించి వెక్కిరిస్తూ — 'అయితే, ఈ స్తంభంలో కూడా నీ దేవుడు ఉన్నాడా?' అని అడిగాడు.
ప్రహ్లాదుడు నిశ్చల విశ్వాసంతో — 'తప్పకుండా ఉన్నాడు' అని పలికాడు. ఆగ్రహంతో హిరణ్యకశిపుడు తన బలిష్ఠమైన చేతితో (దిగ్గజాల దంతాలను విరిచేయగల చేతితో) ఆ స్తంభాన్ని బలంగా కొట్టాడు. ఆ దెబ్బకు స్తంభం ఫెళఫెళమని భయంకర ధ్వనులతో పగిలింది.
ఆ స్తంభం నుండి — ఉగ్ర నరసింహ స్వామి ఆవిర్భవించాడు! అది మనిషి రూపం కాదు, సింహ రూపమూ కాదు — సింహపు తల, మనిషి శరీరంతో ఉగ్రరూపంలో స్వామి ప్రత్యక్షమయ్యాడు. జటాజూటాలు ఆకాశమంతటా వ్యాపించాయి, కళ్ళ నుండి నిప్పులు కురిశాయి. ఆ భీషణ రూపానికి దేవతలు సైతం భయపడ్డారు.
నరసింహ స్వామి హిరణ్యకశిపుని సంహరించడంలో — బ్రహ్మ వరం యొక్క ప్రతి షరతునూ చమత్కారంగా అధిగమించాడు:
సంధ్యా సమయంలో (పగలూ కాదు, రాత్రీ కాదు), గడప మీద (ఇంటి లోపలా కాదు, బయటా కాదు), తన తొడల మీద (నేలపై కాదు, ఆకాశంలో కాదు), నరసింహ రూపంలో (పూర్తి మనిషీ కాదు, పూర్తి జంతువూ కాదు), తన వాడి గోళ్ళతో (ఏ ఆయుధమూ కాదు) — హిరణ్యకశిపుని వక్షస్థలాన్ని చీల్చి సంహరించాడు.
ఈ విధంగా, 'తనకు మరణమే లేదు' అని గర్వించిన హిరణ్యకశిపుడు — తన వరంలోని ప్రతి షరతునూ గౌరవిస్తూనే నరసింహుని చేతిలో మరణించాడు. అహంకారానికి, అధర్మానికి అంతం పలికింది. దేవతలు ఊపిరి పీల్చుకున్నారు, ఆకాశం నుండి పుష్పవృష్టి కురిసింది.
నరసింహుని ఉగ్రరూపానికి దేవతలు, బ్రహ్మాది దేవతలు సైతం భయపడి దూరంగా నిలబడ్డారు. కానీ బాల ప్రహ్లాదుడు మాత్రం ఏ మాత్రం భయపడకుండా స్వామి పాదాలకు నమస్కరించాడు.
పరమ భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని చూసి — ఉగ్ర నరసింహుడు శాంతించాడు, ఆ బాలుని ప్రేమతో ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. ప్రహ్లాదుడు స్వామిని భక్తితో స్తుతించాడు:
ప్రహ్లాదుడు తన భక్తి అనుభవం ద్వారా లోకానికి గొప్ప తత్త్వాన్ని బోధించాడు. భగవంతుడు పరిపూర్ణుడు కనుక — భక్తులు చేసే భక్తి వల్ల భగవంతునికి ఏ ప్రయోజనమూ లేదు. అయినా, సర్వ కార్యాలను భగవదర్పణంగా చేయాలి — అలా చేస్తే, అద్దంలో నుదుటి బొట్టు కనిపించినంత స్వచ్ఛంగా, సర్వ కార్యాలూ, ప్రయోజనాలూ చేకూరుతాయి.
'భగవంతుడు హరి దయామయుడు, భక్తుల పట్ల బంధువాత్సల్యం కలవాడు. ఆయన భక్తిని తప్ప మరి దేనినీ మెచ్చడు — అందుచేత విష్ణు భక్తిని విడవకుండా చేయవలెను' అని ప్రహ్లాదుడు బోధించాడు.
'స్తంభం' అనే ప్రతీకకు తాత్త్విక అర్థం ఉంది — స్తంభం అంటే నిశ్చల తత్త్వం. నిరంతర భగవత్ చింతన వల్ల జ్ఞానం కర్మరహితమైన నిశ్చల తత్త్వానికి చేరుతుంది; అప్పుడు అద్భుతం (నరసింహ ఆవిర్భావం) సిద్ధిస్తుంది. భక్తుని హృదయమనే స్తంభం నుండే భగవంతుడు ప్రత్యక్షమవుతాడని ఈ గాథ సూచిస్తుంది.
హిరణ్యకశిప సంహారం తర్వాత, నరసింహ స్వామి ప్రహ్లాదుని ఆశీర్వదించి, అతనిని రాక్షస రాజ్యానికి రాజుగా పట్టాభిషిక్తుని చేశాడు. ప్రహ్లాదుడు ధర్మబద్ధంగా, విష్ణు భక్తితో రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు — అతని పాలనలో రాక్షసులు కూడా ధర్మమార్గంలో నడిచారు.
ప్రహ్లాదునికి దమని అనే కన్యతో వివాహమైంది; వారికి విరోచనుడు మొదలైన కుమారులు కలిగారు. విరోచనుని కుమారుడే ప్రసిద్ధ బలి చక్రవర్తి — వామన అవతార గాథలో కీలక పాత్ర. ఈ విధంగా ప్రహ్లాద వంశం విష్ణు భక్తికి ప్రసిద్ధి చెందింది.
ప్రహ్లాదుడు — రాక్షస జాతిలో జన్మించి, తండ్రికి విరోధి అయిన శ్రీమహావిష్ణువునే స్మరించి, ముక్తి పొందిన మహా భక్తుడిగా చిరస్థాయిగా నిలిచాడు. జన్మ కంటే భక్తి, స్వభావం కంటే సాధన గొప్పవని ఆయన జీవితం చాటుతుంది.
భక్త ప్రహ్లాదుని జీవితం మనకు నేర్పే పాఠం — అచంచల విశ్వాసం, నిర్భయత్వం, సర్వాంతర్యామి తత్త్వం. ఎన్ని కష్టాలు, హింసలు ఎదురైనా భక్తిని వీడకపోవడం; భగవంతుడు సర్వత్రా ఉన్నాడని దృఢంగా నమ్మడం; జన్మ ఎలాంటిదైనా, సాధనతో ముక్తి పొందవచ్చని నిరూపించడం — ఇదే ప్రహ్లాద తత్త్వం.
నరసింహ అవతారం — తాపత్రయాలను నివారించి, భక్తులను రక్షించే అవతారం. 'న-హింసాయాం' (నశింపజేసే హింసను నశింపజేసేది), భక్తుల పరాజయాన్ని సహించని అపార కరుణా కటాక్షానికి ఈ అవతారం సాక్ష్యం. నరసింహ జయంతి (వైశాఖ శుద్ధ చతుర్దశి) నాడు ఈ అవతారాన్ని స్మరిస్తారు.
రాక్షస కులంలో పుట్టి కూడా, నిష్కల్మష భక్తితో భగవంతుని మెప్పించి, నరసింహ అవతారానికి కారణమైన ప్రహ్లాదుడు — భక్తి చరిత్రలో చిరస్మరణీయుడు. ఆయన నిర్భయ భక్తి, సర్వాంతర్యామి విశ్వాసం నేటికీ లక్షలాది భక్తులకు స్ఫూర్తి. జై నరసింహ! జై ప్రహ్లాద!