భద్రాచల రామదాసు, కంచర్ల గోపన్న జీవిత గాథ (1620–1680) — 12 అధ్యాయాలు
భద్రాచల రామదాసుగా ప్రసిద్ధి పొందిన కంచర్ల గోపన్న (1620–1680) — తెలుగు వాగ్గేయకారులలో అగ్రగణ్యుడు, శ్రీరామ భక్త శిరోమణి. తెలుగులో కీర్తనలకు ఆద్యులలో ఒకడు. భద్రాచల కోదండ రామాలయాన్ని నిర్మించి, తానీషా చెరసాలలో 12 ఏళ్ళు బాధలు అనుభవిస్తూ — శ్రీరాముని కీర్తిస్తూ వందలాది అమర సంకీర్తనలు రచించాడు. దాశరథీ శతకం, ఎన్నో రామ కీర్తనలు, భద్రాచల దేవస్థానం — ఇవన్నీ రామదాసు నుండి తెలుగు వారికి సంక్రమించిన పెన్నిధులు. ఆయన కీర్తనలు త్యాగరాజు వంటి మహా వాగ్గేయకారులపై ప్రభావం చూపాయి. ఈ పేజీలో రామదాసు సంపూర్ణ చరితను 12 అధ్యాయాలలో అసలైన కీర్తనలతో అందిస్తున్నాం.
భక్త రామదాసు అసలు పేరు కంచర్ల గోపన్న. 1620లో, ఖమ్మం జిల్లాలోని నేలకొండపల్లి గ్రామంలో, లింగన్నమూర్తి, కామాంబ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన భార్య కమలమ్మ.
గోపన్న మేనమామలు అక్కన్న, మాదన్న — అప్పటి గోల్కొండ నవాబు తానీషా (అబుల్ హసన్ కుతుబ్ షా) కొలువులో పెద్ద మంత్రులు. ఈ మేనమామల సిఫారసుతో గోపన్నకు పాల్వంచ పరగణా తహసీల్దారు ఉద్యోగం లభించింది. గోదావరి తీరంలోని భద్రాచల గ్రామం ఈ పరగణాలోనిదే.
ఒక గాథ ప్రకారం — కబీర్దాసు గోపన్నకు తారక మంత్రాన్ని ఉపదేశించాడని, ఆయన శిష్యుడిగా రామదాసుగా మారాడని చెబుతారు. శ్రీరాముని కొలిచి, కీర్తించి 'భక్త రామదాసు'గా సుప్రసిద్ధుడయ్యాడు.
భద్రాచలం — గోదావరి తీరంలో వెలసిన పవిత్ర రామ క్షేత్రం, 'దక్షిణ అయోధ్య'గా ప్రసిద్ధి. స్థల పురాణం ప్రకారం — మేరు పర్వతం, మేనకల కుమారుడైన భద్రుడు శ్రీరామునికి పరమ భక్తుడు. అతని తపస్సుకు మెచ్చి, శ్రీరాముడు సీతా, లక్ష్మణ, ఆంజనేయ సమేతంగా ఇక్కడ వెలిశాడు — అందుకే 'భద్రాచలం' (భద్రుని కొండ), 'భద్రాద్రి' అని పేరు.
వనవాస కాలంలో సీతా లక్ష్మణులతో శ్రీరాముడు ఇక్కడే పర్ణశాలలో నివసించాడని, శబరి ఆతిథ్యం స్వీకరించాడని స్థల పురాణం. ఇక్కడి శ్రీరామచంద్రుని భక్తులు ప్రేమగా 'వైకుంఠ రాముడు' అని పిలుస్తారు. ఆలయంలో శ్రీ పాంచరాత్ర ఆగమ సిద్ధాంతం ప్రకారం పూజలు జరుగుతాయి.
తహసీల్దారుగా పనిచేస్తున్న గోపన్న, భద్రాచలంలో వెలసిన శ్రీరాముని గురించి తెలుసుకున్నాడు. స్థానికురాలైన దమ్మక్క (పోకల దమ్మక్క) అనే భక్తురాలు అడవిలో పూజిస్తున్న రామ విగ్రహాలను చూసి గోపన్న హృదయం చలించిపోయింది.
భద్రాచల రామునికి సరైన ఆలయం లేకపోవడాన్ని చూసి గోపన్న ఎంతో బాధపడ్డాడు. స్వామివారికి ఒక భవ్యమైన ఆలయం నిర్మించాలని సంకల్పించుకున్నాడు. ఈ క్షణం నుండి గోపన్న జీవితం పూర్తిగా రామసేవకే అంకితమైంది — ఆయన కంచర్ల గోపన్న నుండి భక్త రామదాసుగా రూపాంతరం చెందడం ఇక్కడే మొదలైంది.
గోపన్న భద్రాచల శ్రీరామచంద్రునికి ఒక మహా ఆలయాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. కానీ నిర్మాణానికి అపారమైన ధనం అవసరం — ఆ ధనం ఆయన వద్ద లేదు.
చివరికి, తహసీల్దారుగా ప్రజల నుండి వసూలు చేసిన పన్ను డబ్బు (సుమారు 6 లక్షల మొహరీలు/వరహాలు)తో — ప్రభుత్వానికి తెలియకుండా — భద్రాచలంలో ఇప్పుడున్న బ్రహ్మాండమైన కోదండ రామాలయాన్ని నిర్మించాడు. ఇది భక్తి పారవశ్యంలో తీసుకున్న నిర్ణయం — ఫలితంగా ఆయన భారీ మూల్యం చెల్లించవలసి వచ్చింది.
గోపన్న సీతారాములకు, లక్ష్మణునికి అనేక బంగారు ఆభరణాలు కూడా చేయించాడు — సీతమ్మకు చింతాకు పతకం, లక్ష్మణునికి హారం, సీతారాముల కల్యాణానికి తాళి. ఈ ఆభరణాలు ఇప్పటికీ భద్రాచల దేవస్థానంలో భద్రపరచబడి ఉన్నాయి.
ఆలయ నిర్మాణానికి ప్రభుత్వ ఖజానా సొమ్మును వాడాడనే విషయం — గోపన్నపై అసూయపడే ఇతర మంత్రులు, అధికారుల ద్వారా నవాబు తానీషాకు చేరింది. చాడీలు చెప్పి గోపన్నపై తానీషా మనసులో విషం నింపారు.
ఆగ్రహించిన తానీషా — గోపన్నను బంధించి గోల్కొండకు తీసుకురావాలని హర్కార్లను (భటులను) పంపాడు. వసూలు చేసిన పన్ను సొమ్మును ప్రభుత్వ అనుమతి లేకుండా ఆలయ నిర్మాణానికి వాడిన నేరంపై గోపన్నకు 12 సంవత్సరాల చెరసాల శిక్ష విధించాడు. ఖైదుకు తీసుకువెళ్తున్న గోపన్నను చూసి పౌరులు దుఃఖించారు.
గోల్కొండ కోటలోని చీకటి చెరసాలలో గోపన్న 12 సంవత్సరాలు నానా కష్టాలు అనుభవించాడు. తానీషా ఆజ్ఞ మేరకు భటులు ఆయనను కొరడాలతో కొట్టారు, ముళ్ళకంచెలపై, కత్తులపై నడిపించారని రామదాస చరిత్ర చెబుతుంది. అయినా గోపన్న రామస్మరణను వీడలేదు.
ఆ చెరసాల గోడలపై గోపన్న సీతారామలక్ష్మణాంజనేయులను చిత్రించుకుని, వారిని కీర్తిస్తూ, ఆ కరుణాపయోనిధి శ్రీరాముని కటాక్షం కోసం ఆక్రోశిస్తూ కాలం గడిపాడు. (ఈ చిత్రాలను, ఆయన ఉన్న చెరసాలను గోల్కొండ కోటలో ఇప్పటికీ చూడవచ్చు.)
ఈ కాలంలోనే రామదాసు యొక్క మార్దవభరితమైన, ఆర్తిపూరితమైన వందలాది ప్రసిద్ధ సంకీర్తనలు వెలువడ్డాయి. చెరసాల బాధ ఆయన భక్తిని మరింత గాఢం చేసింది — అవే ఇప్పటికీ తెలుగు ఇళ్ళలో ఉదయాన్నే మారుమోగే అమర కీర్తనలు.
చెరసాల బాధను భరించలేక, రామదాసు తన దుస్థితిని శ్రీరామునికి మొరపెట్టుకుంటూ ఆలపించిన 'ఇక్ష్వాకు కులతిలక' కీర్తన అత్యంత ప్రసిద్ధం. ఇందులో ఆయన రాముని నిష్ఠూరంగా నిలదీస్తూ, ఆపై వేడుకుంటాడు.
మరో ప్రసిద్ధ కీర్తనలో రామదాసు రామునితో నిష్ఠూరంగా — 'నీ ఆలయం కోసం ఇంతింత ఖర్చు పెట్టాను. ఎవడబ్బ సొమ్మని కులుకుచున్నావు? నీ బాబు ఇచ్చాడా? నీ మామ ఇచ్చాడా?' అని వాపోయి, వెంటనే — 'ఈ దెబ్బలకు ఓర్వలేక తిట్టాను, ఏమీ అనుకోవద్దు, నా బ్రతుకు ఇలాగయ్యింది, నీవే నాకు దిక్కు' అని వేడుకున్నాడు. భక్తుడు భగవంతునితో చనువుగా, ఆర్తిగా మాట్లాడే ఈ తీరు రామదాసు కీర్తనల ప్రత్యేకత.
రామదాసు భద్రాద్రి రాముని శరణు వేడుతూ ఆలపించిన 'పాహి రామప్రభో' కీర్తన భద్రాచల భక్తులకు అత్యంత ప్రియమైనది.
నవవిధ భక్తి మార్గాలలో 'గానం' ఒకటి — రామదాసు ఈ గాన భక్తి మార్గంలో రాగ, తాళ, సాహిత్యాల మేళవింపుతో పరమాత్మను స్తుతించి మెప్పించిన ధన్యజీవి. ఆయన సంస్కృతంలోనూ కొన్ని కీర్తనలు రచించాడు.
12 సంవత్సరాల చెరసాల కష్టాలు, రామదాసు ఆర్తిపూరిత ప్రార్థనలు — చివరికి ఫలించాయి. రామదాసు కర్మశేషం పరిసమాప్తి కాగానే, శ్రీరాముడు, లక్ష్మణుడు స్వయంగా మారువేషంలో (రామోజీ, లక్ష్మోజీ అనే పేర్లతో) గోల్కొండ కోటకు వెళ్ళారు.
రాత్రివేళ నిద్రిస్తున్న తానీషా వద్దకు వెళ్ళి — రామదాసు బకాయి అయిన 6 లక్షల వరహాలను (బంగారు నాణేలను) స్వయంగా చెల్లించి, రామదాసు విడుదల పత్రాన్ని (రసీదును) తీసుకున్నారు. ఆ నాణేలను 'రామటంకా' నాణేలు అంటారు — వీటికి ఒకవైపు శ్రీరామ పట్టాభిషేక ముద్ర, మరోవైపు రామభక్తుడు హనుమంతుని ముద్ర ఉన్నాయి.
మరుసటి రోజు ఉదయం, తలగడ కింద ఉన్న ఆ దివ్య నాణేలను, రసీదును చూసిన తానీషా — తాను కలలో చూసిన ఆ ఇద్దరు యువకులు సాక్షాత్తు శ్రీరామ లక్ష్మణులేనని గ్రహించి, నివ్వెరపోయాడు. వెంటనే రామదాసును చెరసాల నుండి విడిపించాడు. ఈ రామటంకా నాణేలు ఇప్పటికీ భద్రాచల మ్యూజియంలో భక్తుల దర్శనార్థం ఉంచారు.
చెరసాల నుండి విడుదలైన తర్వాత, రామదాసు తిరిగి భద్రాచలానికి చేరుకుని — తన శేష జీవితాన్ని పూర్తిగా రామసేవలో, కీర్తనా రచనలో గడిపాడు. రాముడే స్వయంగా తన అప్పు చెల్లించి విడిపించడంతో, ఆయన భక్తి మరింత దృఢమైంది.
రామదాసు భద్రాచలాన్ని భజన సంప్రదాయానికి కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేశాడు, వైష్ణవ సంప్రదాయ ప్రచారానికి ఉపయోగించాడు. ఆయన ప్రభావంతో తెలుగు రాష్ట్రాలలో, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో, రామాలయాల సంఖ్య పెరిగింది. ఆయన తర్వాత తుమ్ము లక్ష్మీ నరసింహదాసు, వరద రామదాసు ఆలయ సేవలను కొనసాగించారు.
రామదాసు 1680లో పరమపదించాడని చరిత్రకారుల అంచనా. తానీషా ఒక ముస్లిం పాలకుడైనప్పటికీ, రాముని దివ్య దర్శనంతో ఆయనలో వచ్చిన మార్పు — మత సామరస్యానికి గొప్ప ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. 'మతాలు వేరైనా దేవుడు ఒక్కడే, భక్తికి అపార శక్తి ఉంది' అని భద్రాచల చరిత్ర బోధిస్తుంది.
రామదాసు రచనలలో 'దాశరథీ శతకం' అత్యంత ప్రసిద్ధం — 'దాశరథీ కరుణాపయోనిధీ' అనే మకుటంతో రాముని స్తుతించే 100 పద్యాల శతకం ఇది. ఇది నేటికీ తెలుగు సాహిత్యంలో, భక్తి సంప్రదాయంలో ఉన్నత స్థానం పొందింది.
రామదాసు రచించిన వందలాది భజన కీర్తనలు గ్రామగ్రామాన ప్రాచుర్యం పొందాయి. 'ఏ తీరుగ నను దయజూసెదవో', 'నను బ్రోవమని చెప్పవే', 'తక్కువేమి మనకు రాముడొక్కడుండు వరకు', 'శ్రీరామ నీ నామమేమి రుచిరా' — ఇవి కొన్ని ప్రసిద్ధ కీర్తనలు.
రామదాసు కీర్తనలు మరో మహా వాగ్గేయకారుడు త్యాగరాజుపై గాఢ ప్రభావం చూపాయి — త్యాగరాజు రామదాసును తన 'వ్యక్తిగత ఆదర్శుడు'గా భావించి, రామదాసు శైలిలో అనేక కర్ణాటక సంగీత కీర్తనలు రచించాడు. ఈ విధంగా రామదాసు తెలుగు భక్తి సంగీత పరంపరకు మూలస్తంభమయ్యాడు.
భక్త రామదాసు జీవితం మనకు నేర్పే పాఠం — అచంచల భక్తి, కష్టాలలో గుండె నిబ్బరం, భగవంతునిపై సంపూర్ణ విశ్వాసం. జీవితంలో ఎన్ని కష్టాలు ఎదురైనా — 12 ఏళ్ళ చెరసాల, కొరడా దెబ్బలు — గుండె నిబ్బరంతో రామస్మరణను వీడకపోవడం; భగవంతుడే చివరికి భక్తుని రక్షిస్తాడని నమ్మడం — ఇదే రామదాసు తత్త్వం.
రామదాసు భక్తి — భగవంతునితో చనువుగా, ఆర్తిగా, నిష్ఠూరంగా మాట్లాడే 'సఖ్య-దాస్య' భక్తి. 'నీవే తప్ప నితఃపరం బెరుగ' (నువ్వు తప్ప నాకు వేరే దిక్కు లేదు) అనే ఆయన శరణాగతి భావం భక్తులను నేటికీ కదిలిస్తుంది.
భద్రాచల రామునికి గుడికట్టి, చెరసాల బాధలను భక్తిగా మలచి, అమర కీర్తనలను అందించిన రామదాసు — తెలుగు హృదయాలలో చిరస్థాయిగా నిలిచిన భక్తులమిన్న. ఆయన కీర్తనలు లేని రామనవమి, భద్రాచల కల్యాణం అసంపూర్ణం. జై భద్రాద్రి రామదాసు! జై సీతారామ్!