మృత్యువును జయించిన చిరంజీవి శివభక్తుడు — 12 అధ్యాయాలు
మార్కండేయ మహర్షి — శివభక్తితో మృత్యువును (యముడిని) జయించి, చిరంజీవిగా నిలిచిన మహా శివభక్తుడు. మృకండు మహర్షి, మరుద్వతి దంపతుల కుమారుడు. కేవలం 16 ఏళ్ళ ఆయుష్షుతో జన్మించినా — అచంచల శివభక్తితో, మృత్యుంజయ మంత్ర జపంతో, మృత్యువు సమీపించిన క్షణంలో శివలింగాన్ని కౌగిలించుకుని, సాక్షాత్తు పరమశివుని కృపతో మరణాన్ని జయించాడు. 'కాలకాలుడు' (కాలానికే కాలమైన శివుడు) తన భక్తుని కోసం యముడినే ఎదిరించిన గాథ ఇది. మార్కండేయుడు — భయాన్ని, మృత్యువును ఎదుర్కొనే ధైర్యానికి, భగవంతునిపై అచంచల విశ్వాసానికి ప్రతీక. మహామృత్యుంజయ మంత్రం మార్కండేయునితో ముడిపడిన మహా మంత్రం. ఈ పేజీలో మార్కండేయుని సంపూర్ణ చరితను 12 అధ్యాయాలలో అందిస్తున్నాం.
మృకండు మహర్షి — భృగు వంశానికి చెందిన గొప్ప శివభక్తుడు, తపస్వి. ఆయన పేరు వెనుక ఒక గాథ ఉంది — తపస్సులో లీనమై, రాయిలా నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు, మృగాలు తమ దురద తీర్చుకోవడానికి ఆయన శరీరానికి రాసుకునేవి. మృగముల కండూయాన్ని (దురదను) తీర్చినవాడు కాబట్టి ఆయనకు 'మృకండు' అనే పేరు వచ్చింది.
మృకండు మహర్షి భార్య మరుద్వతి — పరమ సాధ్వి. ఒక అరణ్యంలో ఆశ్రమం ఏర్పాటు చేసుకుని, సాత్త్విక జీవనం గడిపేవారు. కానీ వారికి చాలాకాలం సంతానం కలగలేదు. ఎన్నో పూజలు, వ్రతాలు చేసినా ఫలితం దక్కలేదు.
చివరికి, పరమశివుని ఆశ్రయించాలనే ఉద్దేశంతో దంపతులు కాశీకి చేరుకున్నారు. అక్కడ విశ్వేశ్వరుని సేవిస్తూ, రెండు శివలింగాలను ప్రతిష్ఠించి, సంతానం కోసం ఘోర తపస్సు చేశారు.
మృకండు మహర్షి ఘోర తపస్సుకు మెచ్చి, పరమశివుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. మృకండుని భక్తిని మరోసారి పరీక్షించడానికి, శివుడు ఒక విచిత్రమైన ప్రశ్న వేశాడు:
'నీకు సద్గుణుడై కేవలం 16 ఏళ్ళు బ్రతికే పుత్రుడు కావాలా? లేక దుర్గుణుడై చిరంజీవి (శాశ్వతంగా బ్రతికే) పుత్రుడు కావాలా?' అని ప్రశ్నించాడు. ఇది ఒక గొప్ప నైతిక పరీక్ష — పరిమాణం (ఎక్కువ కాలం) ముఖ్యమా, నాణ్యత (సద్గుణాలు) ముఖ్యమా అని.
మృకండు మహర్షి ఏ మాత్రం సంకోచించకుండా — 'సద్గుణుడై 16 ఏళ్ళు బ్రతికే పుత్రుడే చాలు' అని కోరాడు. నాణ్యత లేని వందేళ్ల జీవితం కంటే, అత్యున్నతమైన 16 ఏళ్ల జీవితమే గొప్పదని అతను నమ్మాడు. శివుడు సంతోషించి 'పుత్రుడిని ఇచ్చాను' అని పలికి అదృశ్యమయ్యాడు.
శివుని వరప్రభావంతో, కొంతకాలానికి మరుద్వతి గర్భవతి అయింది. తొమ్మిది నెలల తర్వాత, దివ్య తేజస్సుతో ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. మృకండు మహర్షి పుత్రుడు కావడంతో, అతనికి 'మార్కండేయుడు' అని నామకరణం చేశారు.
కానీ అదే సమయంలో ఒక అశరీరవాణి — 'ఈ బాలుడు అల్పాయుష్కుడు; కేవలం 16 ఏళ్ళ ఆయుష్షు మాత్రమే ఇతనికి ఉంది' అని పలికింది. ఈ మాట విని తల్లిదండ్రులు దుఃఖించినా — 'అంతా పరమశివుని లీల' అని సరిపెట్టుకున్నారు.
మార్కండేయుడు పెరుగుతున్న కొద్దీ — అపారమైన జ్ఞానం, తేజస్సు, గొప్ప సద్గుణ ప్రవర్తన అతనిలో కనిపించాయి. తల్లిదండ్రులు ఒకపక్క మురిసిపోతూనే, మరోపక్క అతని ఆయుష్షు తీరిపోతోందన్న బాధతో లోలోపల కుమిలిపోయేవారు.
మార్కండేయునికి ఏడు సంవత్సరాలు నిండగానే, తల్లిదండ్రులు శాస్త్రోక్తంగా ఉపనయనం జరిపించి, గాయత్రీ మంత్రాన్ని ఉపదేశించారు. ఆ బాలుడు నిత్యం త్రిసంధ్యలలో సంధ్యావందనం చేసేవాడు, శివారాధనలో మునిగి ఉండేవాడు.
మార్కండేయుడు — బాల్యం తీరకుండానే సకల శాస్త్రాలను ఔపోసన పట్టాడు (పూర్తిగా అభ్యసించాడు). వ్యక్తిత్వంలోనూ తనకు సాటి లేదనిపించుకున్నాడు. తన మంచి ప్రవర్తనతో గురుకులంలోని అందరి మన్ననలు పొందాడు.
ఒకనాడు సప్తఋషులు మృకండు మహర్షి ఆశ్రమానికి వచ్చారు. మార్కండేయుడు వారికి నమస్కరించగానే, వారు అలవాటుగా 'చిరంజీవ!' (శాశ్వతంగా జీవించు) అని దీవించారు.
ఇది విని మృకండు మహర్షి ఆశ్చర్యంతో — 'నా కుమారుడు నిజంగా చిరంజీవి అవుతాడా?' అని అడిగాడు. దివ్యదృష్టితో పరిశీలించిన సప్తఋషులు, మార్కండేయుని ఆయుష్షు త్వరలో తీరిపోతుందని గ్రహించారు. వారు మార్కండేయుని బ్రహ్మదేవుని వద్దకు తీసుకువెళ్ళారు.
బ్రహ్మ కూడా మార్కండేయుని 'చిరంజీవ' అని దీవించి — 'నిరంతరం శివారాధన చేస్తూ ఉండు; శివనామ స్మరణ వల్ల అకాల మృత్యువు దాపురించదు' అని సలహా ఇచ్చాడు. సప్తఋషులు, నారదుడు కూడా అదే చెప్పారు. పెద్దల మాట ప్రకారం, మార్కండేయుడు శివలింగం ముందు కూర్చుని నిరంతర శివనామ స్మరణ ప్రారంభించాడు.
మార్కండేయునికి 16వ ఏడు వచ్చింది. ఒకవైపు అతని మృత్యు ఘడియలు సమీపిస్తున్నాయి. ఈ సమయంలో తల్లి మరుద్వతి దుఃఖాన్ని చూసి, మార్కండేయుడు అసలు విషయాన్ని అడిగాడు.
మృకండు మహర్షి చెప్పలేక చెప్పలేక — 'నాయనా! నీ ఆయువు ఇంకొక్క రోజు మాత్రమే ఉంది' అని చెప్పాడు. తండ్రి మాటకు మార్కండేయుడు ఏ మాత్రం తొణకలేదు, బెణకలేదు. 'తండ్రీ! అన్నింటికీ ఆ పరమశివుడే రక్ష. నేను ఆయన గురించి తపస్సు చేస్తాను, మృత్యుంజయుడినై తిరిగి వస్తాను' అని ధైర్యంగా పలికాడు.
ఆ ధైర్యం, ఆ విశ్వాసం — ఒక 16 ఏళ్ళ బాలునిది! మరణం ముంగిట నిలబడినా, భయపడకుండా, భగవంతునిపై సంపూర్ణ విశ్వాసంతో శివలింగం ముందు కూర్చుని మృత్యుంజయ మంత్ర జపాన్ని తీవ్రతరం చేశాడు.
మృత్యు ఘడియలు సమీపిస్తుండగా, మార్కండేయుడు శివలింగం ముందు కూర్చుని మహామృత్యుంజయ మంత్రాన్ని మరింత జోరుగా జపించసాగాడు. ఒక్కో నిమిషం గడిచేకొద్దీ అతని నోటి నుండి శివనామ స్మరణ ఆగకుండా, మరింత తీవ్రంగా సాగింది.
ఈ మంత్రం యజుర్వేదంలోని రుద్ర సూక్తంలో ఉంది. మృత్యుంజయ (మృత్యువును జయించే) శివుని కృప కోసం ఈ మంత్రాన్ని జపించడం, నేటికీ అకాల మృత్యు దోష నివారణకు, దీర్ఘాయుష్షు కోసం పఠిస్తారు.
మార్కండేయుని ఆయుష్షు తీరే క్షణం రాగానే, యమధర్మరాజు తన కింకరులను (భటులను) పంపాడు. కానీ — శివనామ స్మరణలో, మృత్యుంజయ మంత్ర జపంలో మునిగి ఉన్న మార్కండేయుని దగ్గరకు వారు వెళ్ళలేకపోయారు; శివతేజస్సు వారిని అడ్డుకుంది.
చివరికి, యముడే స్వయంగా తన వాహనమైన మహిషాన్ని (దున్నపోతును) అధిరోహించి, చేతిలో యమపాశంతో మార్కండేయుని వైపు వచ్చాడు. 'ఆ ధ్యానాన్ని ఆపి ఇవతలికి రా! నీ మృత్యువు సమీపించింది' అని హుంకరించాడు.
కానీ మార్కండేయుడు బయటకు రాలేదు సరికదా — శివలింగాన్ని గట్టిగా కౌగిలించుకుని, 'శివా! మహాదేవా! కాపాడు!' అని ఆర్తితో మృత్యుంజయ మంత్రాన్ని పఠిస్తూ ఉన్నాడు. యముడు తన యమపాశాన్ని విసిరాడు.
యముడు విసిరిన యమపాశం — మార్కండేయుని మెడతో పాటు, అతను కౌగిలించుకున్న శివలింగానికి కూడా చుట్టుకుంది. అంతే — ఆ క్షణం, శివలింగం నిలువుగా చీలి, దాని నుండి త్రిశూలధారియై పరమశివుడు ఉగ్రరూపంతో ఆవిర్భవించాడు!
తన భక్తుడిని హింసిస్తున్నాడన్న ఆగ్రహంతో, తనపైకే (శివలింగంపైకే) పాశం విసిరాడన్న కోపంతో — 'కాలకాలుడు' (కాలానికే కాలమైనవాడు, మృత్యువుకే మృత్యువు) అయిన శివుడు యముడిపైకి త్రిశూలాన్ని ఎత్తాడు. యముడిని కాలితో తన్ని, మార్కండేయుని రక్షించాడు. (ఒక గాథ ప్రకారం త్రిశూలంతో యముడిని సంహరించాడు; దేవతల ప్రార్థనతో తిరిగి బ్రతికించాడు.)
భయపడిన యముడు — 'మహాదేవా! క్షమించు, కరుణించు!' అని శివుని వేడుకున్నాడు. తన కర్తవ్యం (ఆయుష్షు తీరిన ప్రాణాలు తీయడం) నిర్వహించడానికే వచ్చానని వివరించాడు.
శివుడు యముడిని క్షమించి, మార్కండేయునితో — 'నాయనా, చిరంజీవి! నువ్వు పుట్టినప్పటి నుండి చిరాయుర్దాయం కలవాడివి' అని పలికాడు. ఆపై ఒక చమత్కారాన్ని వివరించాడు:
'నీ తండ్రి పుత్రుడిని కోరుకోమన్నప్పుడు — నేను పుత్రుడిని ఇచ్చాను అని మాత్రమే చెప్పాను; 16 ఏళ్ళు మాత్రమే బ్రతికే పుత్రుడిని ఇచ్చాను అని అనలేదు!' అని శివుడు తన వరంలోని అంతరార్థాన్ని విప్పి చెప్పాడు. ఆ విధంగా మార్కండేయుని శాశ్వత చిరంజీవిగా అనుగ్రహించాడు.
ఆ రోజు నుండి మార్కండేయునికి 'మృత్యుంజయ', 'కాలకాల' అనే పేర్లు వచ్చాయి. మార్కండేయుడు ఎప్పటికీ 16 ఏళ్ళ యౌవనంతోనే, చిరంజీవిగా ఉండిపోతాడని వరం పొందాడు — సప్త చిరంజీవులలో ఒకడిగా కీర్తింపబడతాడు.
చిరంజీవి అయిన మార్కండేయుడు — యుగయుగాలుగా జీవిస్తూ, ఎందరో మహర్షులకు, రాజులకు ధర్మాన్ని బోధించాడు. ఆయన పేరిట 'మార్కండేయ పురాణం' (అష్టాదశ మహాపురాణాలలో ఒకటి) ప్రసిద్ధం — ఇందులో దేవీ మాహాత్మ్యం (దుర్గా సప్తశతి) కూడా భాగం.
మహాభారతంలో — పాండవులు అరణ్యవాసం చేస్తున్నప్పుడు, మార్కండేయుడు వారిని కలిసి ధర్మరాజు సందేహాలను తీర్చాడు. కర్మ గతులను (కర్మ ఫలాలను) వివరించాడు — 'ధర్మ మార్గంలో నడిచేవారు పుణ్యాన్ని పొందుతారు; పాప పుణ్యాలను బట్టి జీవులు పుడుతూ, చస్తూ కర్మ ఫలాలను అనుభవిస్తారు' అని బోధించాడు.
ప్రళయ కాలంలో — సర్వం జలమయమైనప్పుడు, ఒక మర్రి ఆకుపై శయనించిన బాల ముకుందుని (విష్ణువుని) మార్కండేయుడు దర్శించాడని పురాణ గాథ. చిరంజీవి కావడంతో, సృష్టి-ప్రళయాలను సాక్షిగా చూసిన అరుదైన మహర్షి మార్కండేయుడు.
మార్కండేయుని జీవితం మనకు నేర్పే పాఠం — భయాన్ని, మృత్యువును ఎదుర్కొనే ధైర్యం; భగవంతునిపై అచంచల విశ్వాసం. మరణం ముంగిట నిలబడినా, ఒక 16 ఏళ్ళ బాలుడు భయపడకుండా, శివనామ స్మరణతో మృత్యువునే జయించాడు.
నేటి ఒత్తిడి, ఆందోళనల మధ్య జీవించే మనకు — ఎంతటి భయంకర సమస్యనైనా ధైర్యంగా, విశ్వాసంతో ఎదుర్కోవాలనే గొప్ప మానసిక, ఆధ్యాత్మిక పాఠాన్ని మార్కండేయుని కథ అందిస్తుంది. భయపడి పారిపోవడం కాదు, విశ్వాసంతో ఎదుర్కోవడమే విజయ మార్గం.
మృకండు మహర్షి నిర్ణయం కూడా ఒక గొప్ప పాఠం — నాణ్యత లేని దీర్ఘ జీవితం కంటే, సద్గుణాలతో కూడిన చిన్న జీవితమే గొప్పది. మహామృత్యుంజయ మంత్రం, మార్కండేయ స్మరణ — అకాల మృత్యు దోష నివారణకు, ఆరోగ్యానికి, ధైర్యానికి నేటికీ జపిస్తారు. ఓం నమః శివాయ! జై మార్కండేయ!