సీతను వెతుకుతూ రామలక్ష్మణులు ఋష్యమూక పర్వతం చేరారు. అక్కడ సుగ్రీవుడు తన అన్న వాలి భయంతో దాక్కుని ఉన్నాడు.

హనుమంతుని ప్రవేశం

హనుమంతుడు — సుగ్రీవుని మంత్రి — బ్రాహ్మణ వేషంలో వచ్చి రామలక్ష్మణులను పరిచయం చేసుకున్నాడు. అతని మాటల నైపుణ్యాన్ని రాముడు ప్రశంసించాడు — 'ఇతను వేదాలు, వ్యాకరణం తెలిసినవాడు' అని.

ఇక్కడే మొదలైంది భారతదేశం చూసిన అత్యంత గొప్ప భక్త–భగవాన్ బంధం.

వాలి వధ

రామ–సుగ్రీవ మైత్రి అగ్నిసాక్షిగా జరిగింది. రాముడు వాలిని చంపి సుగ్రీవునికి రాజ్యం ఇస్తానని, సుగ్రీవుడు సీతాన్వేషణలో సహాయం చేస్తానని ప్రమాణం చేశారు.

సుగ్రీవుడు వాలిని యుద్ధానికి పిలిచాడు. రాముడు చెట్టు చాటు నుండి బాణం వేసి వాలిని చంపాడు.

వాలి మరణిస్తూ ప్రశ్నించాడు — 'ధర్మాత్ముడవైన నువ్వు దాక్కుని ఎందుకు కొట్టావు?' రాముడు సమాధానమిచ్చాడు — వాలి తమ్ముని భార్యను బలవంతంగా తీసుకున్నాడు; అది అధర్మం. రాజుగా దుష్టశిక్షణ తన ధర్మం అని.

గమనిక: ఈ ఘట్టం శతాబ్దాలుగా చర్చనీయాంశం. వాలి ప్రశ్నను వాల్మీకి దాచలేదు — రాముడు సమాధానం చెప్పాల్సి వచ్చింది. ఇది రామాయణం నిజాయితీకి నిదర్శనం.

సీతాన్వేషణ

వానర సైన్యం నాలుగు దిక్కులకు వెళ్ళింది. దక్షిణ దిశ బృందం (హనుమంతుడు, అంగదుడు, జాంబవంతుడు) సముద్ర తీరం చేరింది.

జటాయువు సోదరుడు సంపాతి — సీత లంకలో ఉందని చెప్పాడు. కానీ 100 యోజనాల సముద్రాన్ని ఎవరు దాటగలరు?

జాంబవంతుడు హనుమంతునికి తన శక్తిని గుర్తు చేశాడు — బాల్య శాపం వల్ల హనుమంతుడు తన బలాన్ని మరచిపోయాడు. ఆ మాటలతో హనుమంతుడు తన నిజ స్వరూపాన్ని గ్రహించాడు.

ఇది రామాయణం ఇచ్చే గొప్ప సందేశం: మనలో ఉన్న శక్తిని మనం మరచిపోతాం. ఎవరో ఒకరు గుర్తు చేయాలి.