తెలుగు రైతుల వ్యవసాయారంభ పండుగ — 10 అధ్యాయాలు
ఏరువాక పున్నమి (ఏరువాక పౌర్ణమి, కృషి పూర్ణిమ, హల పూర్ణిమ) — జ్యేష్ఠ శుద్ధ పౌర్ణమి నాడు తెలుగు రైతులు జరుపుకునే వ్యవసాయారంభ పండుగ. తొలకరి వర్షాలను స్వాగతిస్తూ, నాగలిని పూజించి దుక్కి దున్నడం ప్రారంభించే ఈ పర్వదినం వెనుక గల చారిత్రక నేపథ్యం, నాగలి-ఎద్దుల పూజా విధానం, గోగు నార తోరణం వంటి సంప్రదాయాలను ఈ పేజీలో వివరంగా అందిస్తున్నాం.
'ఏరు' అంటే ఎద్దులను కట్టి దున్నడానికి సిద్ధం చేసిన నాగలి; 'ఏరువాక' అంటే దుక్కి దున్నడాన్ని శాస్త్రోక్తంగా ప్రారంభించడం — అంటే వ్యవసాయ పనుల ఆరంభం. జ్యేష్ఠ శుద్ధ పౌర్ణమి నాడు జరుపుకునే ఈ పండుగనే ఏరువాక పున్నమి అంటారు.
దీనినే కృషి పూర్ణిమ, హల పూర్ణిమ అనే పేర్లతో కూడా పిలుస్తారు ('హలం' అంటే నాగలి). ఆంధ్ర, రాయలసీమ, తెలంగాణ ప్రాంతాల్లోని రైతులు ఈ పండుగను వేడుకగా జరుపుకుంటారు — ఇది కేవలం రైతుల పండుగే అయినా, అందరి ఆకలి తీర్చే వ్యవసాయానికి శ్రీకారం చుట్టే రోజు కావడంతో అందరికీ పండుగగా భావిస్తారు.
వైశాఖ మాసం ముగిసి జ్యేష్ఠ మాసం ప్రారంభమయ్యే సమయానికి నైరుతి రుతుపవనాలు బలపడి తొలకరి వర్షాలు మొదలవుతాయి. ఆ తొలకరి జల్లులను స్వాగతిస్తూ, మెత్తబడిన భూమిలో దుక్కి దున్నడం ప్రారంభించడమే ఈ పండుగ సారాంశం.
ప్రతి సంవత్సరం జ్యేష్ఠ శుద్ధ పౌర్ణమి (సాధారణంగా జూన్ మాసంలో) నాడు ఏరువాక పున్నమి వస్తుంది. ఈ సమయానికి రోహిణీ కార్తె ముగిసి, తొలకరి చినుకులను తెచ్చే మృగశిర కార్తె ఆరంభమవుతుంది — వేడి తీవ్రత తగ్గి వర్షాలు మొదలయ్యే కాలం.
అందరూ ఒకేసారి వ్యవసాయ పనులు మొదలుపెడితే పంటల కాలం క్రమపద్ధతిలో ఉంటుందని, నీటి యజమాన్యం సమతుల్యంగా ఉంటుందని పెద్దలు ఈ ఒక్క రోజును నిర్దేశించారు. జ్యేష్ఠా నక్షత్రంలో చంద్రుడు సంచరించే ఈ మాసం, బ్రహ్మదేవునికి అత్యంత ప్రీతికరమైనదిగా చెబుతారు — సృష్టికి అధిపతి అయిన బ్రహ్మ మాసంలోనే సృష్టి కార్యమైన వ్యవసాయాన్ని ప్రారంభించడం సముచితమని భావన.
ఋగ్వేదం ప్రకారం, నాగలిని భూమిలో మొదటిసారి గుచ్చే ముందు ధరణీ పూజ (భూమి పూజ) చేయాలని శాస్త్ర నిర్ణయం — ఆ భూమి పూజను జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి నాడే చేయాలని సంప్రదాయం నిర్దేశిస్తుంది.
ఏరువాక అత్యంత ప్రాచీనమైన పండుగ. జాతక కథల ద్వారా, పూర్వం రైతాంగం దీనిని 'వప్పమంగల దివసం'గా జరుపుకునేవారని తెలుస్తుంది. శుద్ధోధన రాజు తన రాజ్యమైన కపిలవస్తులో లాంఛనంగా ఏరువాకను ప్రారంభిస్తూ, రైతులకు బంగారు నాగలిని అందించినట్లు కథలు చెబుతున్నాయి.
విజయనగర సామ్రాజ్య చక్రవర్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఏరువాక నాడు రైతుల కృషిని అభినందించి, వారిని ప్రోత్సహించినట్లు పురాణ గాథలు తెలియజేస్తున్నాయి. రైతే రాజు అన్న భావనకు ఈ చారిత్రక ఉదాహరణలు బలం చేకూరుస్తాయి.
ఆధునిక తెలుగు సినిమా చరిత్రలో కూడా ఏరువాక చెరగని ముద్ర వేసింది — 1955లో విడుదలైన 'రోజులు మారాయి' చిత్రంలో 'ఏరువాక సాగారో రన్నో చిన్నన్నా' అనే పాట గాన కోకిల జిక్కి స్వరంలో, కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరి రచనలో ప్రసిద్ధమైంది — రైతు జీవితానికి, శ్రమకు ఈ పాట అద్దం పడుతుంది.
ఏరువాక పున్నమి నాడు రైతులు తమకు చేదోడుగా ఉండే ఎద్దులను (కాడెద్దులను) శుభ్రంగా కడిగి, వాటి కొమ్ములకు రంగులు పూసి, మెడలో గజ్జెలు, గంటలు, పూసల దండలు, పూల దండలతో సర్వాంగసుందరంగా అలంకరిస్తారు. దున్నడానికి ఉపయోగించే నాగలి (కాడి)ని కూడా శుభ్రం చేసి రంగురంగుల పూలతో అలంకరిస్తారు.
అలంకరించిన ఎద్దులకు, నాగలికి, భూమాతకు పూజ చేసి ధూప దీప నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు. ఎద్దులకు ప్రత్యేకంగా పొంగలిని ఆహారంగా తయారుచేసి పెడతారు — తమ కష్టానికి తోడ్పడే ఈ మూగ జీవాలను దైవ సమానంగా గౌరవించడం ఈ ఆచారం వెనుక భావన.
అనంతరం రైతులు 'కాడి' (నాగలి)ని భుజాన పెట్టుకుని, మంగళ వాద్యాలతో, పొంగలి ప్రసాదాలతో ఊరేగింపుగా ఎద్దులను తీసుకుని పొలాలకు వెళతారు. భూమాతకు నమస్కరించి, అంగరంగ వైభవంగా దుక్కి దున్నడం ప్రారంభిస్తారు. ఈ రోజున ఇలా చేయడం వల్ల ఆ సంవత్సరమంతా పంటలు సమృద్ధిగా పండుతాయని విశ్వాసం.
ఏరువాక పున్నమి సాయంత్రం గ్రామంలోని ఊరి ముంగిట గోగు నారతో చేసిన తోరణాలను కడతారు — దీనినే 'ఏరువాక తోరణం' అని అంటారు. ఈ తోరణాల మధ్యలో అక్కడక్కడా జిలేబీలు, గారెలు, కరెన్సీ కాగితాలను ఎత్తులో కడతారు.
రైతులు తమ తమ పశువులను ఈ ఏరువాక తోరణం కిందుగా పరుగులు పెట్టిస్తారు. పశువులు ఆ తోరణం కింద నుంచి పరుగెత్తేటప్పుడు అక్కడ కట్టిన జిలేబీలు, గారెలు, డబ్బు వంటివి వాటికి దొరికితే, ఆ పశువు యజమాని వాటిని తీసుకువెళతారు. ఇది వచ్చే సంవత్సరం ఆ రైతుకు సమృద్ధి కలగాలన్న శుభాకాంక్షగా భావిస్తారు — ఆటలాంటి సరదా ఆచారంలో దాగిన లోతైన శుభసూచన ఇది.
ఏరువాక పున్నమి నాడు మహిళలు వటసావిత్రి వ్రతం ఆచరించే సంప్రదాయం కూడా ఉంది. మర్రిచెట్టు (వటవృక్షం)ను త్రిమూర్తులకు ప్రతిరూపంగా భావించి, పసుపు-కుంకుమలతో పూజించి, దాని చుట్టూ 108 సార్లు ప్రదక్షిణ చేస్తూ దారం చుడతారు — మంగళగౌరి వ్రతం, వరలక్ష్మి వ్రతం వలెనే దీనికి ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉంది.
పూరీ జగన్నాథ ఆలయంలో ఏరువాక పున్నమికి ఒక విశేషం ఉంది — ఆ రోజు జగన్నాథ, సుభద్ర, బలరామస్వాములకు స్నానం చేయించి, వారిని పదిహేను రోజుల పాటు ఏకాంతంలో ఉంచుతారు. ఇది రైతులు ఈ సమయంలో తీర్థయాత్రలు మానుకుని, శ్రద్ధగా పొలం పనులు చేసుకోవాలన్న సూచనగా కూడా భావించవచ్చు.
ఏరువాక పున్నమి పూజకు సిద్ధం చేసుకోవలసిన సామగ్రి:
ఏరువాక పున్నమి నాడు ఉదయాన్నే లేచి, ఇంటిని, పశువుల కొట్టాన్ని శుభ్రం చేయాలి. ఎద్దులను నదిలో/చెరువులో శుభ్రంగా కడిగి, వాటి కొమ్ములకు రంగులు పూసి, గజ్జెలు-గంటలు-పూల దండలతో అలంకరించాలి.
భూమి పూజ: పొలానికి వెళ్ళే ముందు ఇంట్లో లేదా పొలం వద్ద నాగలిని, ఎద్దులను పసుపు-కుంకుమ, పూలతో అలంకరించి పూజించాలి. ధూప దీపాలతో నైవేద్యం (పొంగలి) సమర్పించి, భూమాతకు నమస్కరించి క్షమాపణ కోరుకోవాలి — ఏడాది పొడవునా దుక్కి దున్నేటప్పుడు భూమికి కలిగే బాధకు క్షమాపణగా, మరియు ఈ సంవత్సరం మంచి పంట ఇవ్వమని ప్రార్థనగా.
అర్థం: 'ఓ భూదేవీ! నాగలి కొనతో నిన్ను గాయపరిచినందుకు నన్ను క్షమించు. మంచి పంటను అనుగ్రహించే తల్లీ, నాపై ప్రసన్నురాలవు కావు.'
అనంతరం మంగళ వాద్యాలతో, పొంగలి ప్రసాదాలతో ఊరేగింపుగా ఎద్దులను, నాగలిని తీసుకుని పొలాలకు వెళ్ళి, శాస్త్రోక్తంగా ముందుగా కొంత దుక్కి దున్ని, ఆ సంవత్సర వ్యవసాయ కార్యక్రమాలను ప్రారంభించాలి. సాయంత్రం గ్రామంలో గోగు నార తోరణం కట్టి, ఏరువాక వేడుకను పూర్తిచేయాలి.
ఏరువాకను జ్యోతిష, వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు కృష్యారంభం, సస్యారంభం అని కూడా వ్యవహరిస్తారు. భారతదేశంలో దాదాపు 80% వర్షపాతం నైరుతి రుతుపవనాల వల్లే కలుగుతుంది; జ్యేష్ఠ మాసంలో మొదలయ్యే ఈ రుతుపవనాల ప్రభావం దేశమంతటా ఒకేలా ఉంటుంది.
వేడి తీవ్రంగా ఉండే వైశాఖంలో దుక్కి దున్నడం వల్ల భూమి నుండి హానికరమైన వాయువులు విడుదలవ్వకుండా, తొలకరి వర్షాలు పడి భూమి మెత్తబడిన జ్యేష్ఠ మాసంలో దున్నడం శాస్త్రీయంగా కూడా సరైనదని ఆధునిక వ్యవసాయ నిపుణులు అంగీకరిస్తారు — ఇది సంప్రదాయానికి, శాస్త్రానికి మధ్య అరుదైన సమతుల్యతకు ఉదాహరణ.
నేడు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, రాయలసీమ ప్రాంతాల్లో రైతులు ఏరువాకను దసరా, సంక్రాంతి వంటి పెద్ద పండుగలతో సమానంగా భావించి జరుపుకుంటారు. ఆధునికత ఎంత ముందుకు సాగినా, వ్యవసాయానికి నాగలి (లేదా దాని ఆధునిక రూపమైన ట్రాక్టర్) లేనిదే పని జరగదు, రైతు లేనిదే పూట గడవదు — ఈ సత్యాన్ని ఏరువాక పున్నమి ప్రతి సంవత్సరం గుర్తుచేస్తుంది.
ఏరువాక పున్నమి అందించే అత్యున్నత సందేశం — భూమి, ప్రకృతి, రైతు, పశువుల పట్ల కృతజ్ఞత. మట్టిని నమ్మి, ఎండనక వాననక శ్రమించే రైతు దేశానికి అన్నం పెట్టే నిజమైన వీరుడు. 'రైతే రాజు' అన్న మాటకు ఈ పండుగ ప్రత్యక్ష నిదర్శనం.
ఈ పండుగ చాటేది — మనకు ఆహారాన్ని అందించే ప్రతిదానికీ (భూమి, వర్షం, పశువులు, రైతు శ్రమ) కృతజ్ఞత చూపడం ఒక బాధ్యత. దుక్కి దున్నేటప్పుడు భూమికి కలిగే బాధకు క్షమాపణ కోరడం, ఎద్దులను దైవ సమానంగా గౌరవించడం — ఇవి మనుషులు ప్రకృతితో, జీవులతో సామరస్యంగా జీవించాలన్న సనాతన ధర్మ సందేశానికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణలు.
ఏరువాక అంతరించిపోతున్న వ్యవసాయ సంప్రదాయాలకు, రైతు జీవనానికి ఇచ్చే గౌరవం. నగరీకరణ వేగంగా జరుగుతున్న ఈ కాలంలో కూడా, ఈ పండుగను స్మరించుకోవడం వ్యవసాయం పట్ల, మట్టి పట్ల, మనకు అన్నం పెట్టే రైతుల పట్ల కృతజ్ఞతను తాజాగా ఉంచుతుంది.