ఆంజనేయుని జన్మ గాథ & పూజా విధానం — 10 అధ్యాయాలు
హనుమాన్ జయంతి — ఆంజనేయ స్వామి జన్మదిన పర్వదినం (తెలుగు సంప్రదాయంలో వైశాఖ బహుళ దశమి; ఉత్తర భారతంలో చైత్ర పూర్ణిమ). ఈ పేజీలో అంజనాదేవి తపస్సు, హనుమ జననం, బాల్య లీలలు, రామభక్తి, సంజీవని పర్వత గాథ నుండి పూజా విధానం, హనుమాన్ చాలీసా వరకు సంపూర్ణ వివరాలను అందిస్తున్నాం.
హనుమాన్ జయంతి ఆంజనేయ స్వామి జన్మదినం. ఆసక్తికరంగా, ఈ పండుగను వేర్వేరు ప్రాంతాల్లో వేర్వేరు తిథులలో జరుపుకుంటారు. ఉత్తర భారతంలో చైత్ర పూర్ణిమ నాడు, తెలుగు రాష్ట్రాల్లో వైశాఖ బహుళ దశమి నాడు (హనుమ జయంతి / హనుమద్వ్రతం) జరుపుకుంటారు. తమిళనాడులో మార్గశిర అమావాస్య నాడు జరుపుతారు.
తెలుగు సంప్రదాయంలో వైశాఖ బహుళ దశమి నుండి 41 రోజుల హనుమద్దీక్ష ప్రారంభమవుతుంది. భక్తులు ఈ దీక్షను స్వీకరించి, నలుపు/కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, హనుమంతుని ఆరాధిస్తారు.
హనుమంతుడు చిరంజీవి — అంటే ఈ యుగంలోనూ సశరీరంగా జీవించి ఉన్నవాడు. ఎక్కడ రామ నామ సంకీర్తన జరుగుతుందో అక్కడ హనుమంతుడు అదృశ్యరూపంలో హాజరై ఉంటాడని భక్తుల విశ్వాసం.
హనుమంతుని తల్లి అంజనాదేవి, తండ్రి వానర రాజు కేసరి. అంజనాదేవి నిజానికి పుంజికస్థల అనే అప్సరస — శాపవశాత్తు వానర స్త్రీగా జన్మించింది. సంతానం కోసం ఆమె మాతంగ పర్వతంపై ఘోర తపస్సు చేసింది.
ఆమె భక్తికి మెచ్చి, వాయుదేవుని అంశతో ఆమెకు పుత్రుడు కలుగుతాడని వరం లభించింది. అదే సమయంలో అయోధ్యలో దశరథుడు పుత్రకామేష్టి యాగం చేయగా వచ్చిన దివ్య పాయసంలో కొంత భాగాన్ని ఒక గ్రద్ద తీసుకువచ్చి, తపస్సు చేస్తున్న అంజనాదేవి చేతిలో వదిలిందని, ఆ ప్రసాదాన్ని ఆమె స్వీకరించడం వల్ల వాయుదేవుని కృపతో హనుమంతుడు జన్మించాడని గాథ.
వాయుదేవుని దివ్య అంశతో, అంజనాదేవికి అపార తేజస్సుతో కూడిన పుత్రుడు జన్మించాడు. పుట్టుకతోనే అపార బలశాలి, చురుకైన ఈ బాలుడు తల్లిదండ్రులకు ఆనందాన్ని కలిగించాడు. వాయుదేవుని కుమారుడు కావడంతో ఆయనకు 'వాయుపుత్ర', 'పవనసుత', 'మారుతి' అనే పేర్లు వచ్చాయి.
'హనుమాన్' అనే పేరు ఎలా వచ్చిందో మూడవ అధ్యాయంలోని సూర్యగ్రహణ లీల వివరిస్తుంది. ఆంజనేయుడు అంటే 'అంజనా దేవి కుమారుడు', కేసరీనందనుడు అంటే 'కేసరి పుత్రుడు'.
బాల హనుమంతుడు ఒకనాడు ఆకలితో ఉండగా, ఆకాశంలో ఉదయిస్తున్న సూర్యబింబాన్ని ఎర్రని పండుగా భ్రమించాడు. దానిని తినాలని ఆకాశంలోకి ఒక్క ఉదుటున ఎగిరి, సూర్యుని వైపు దూసుకెళ్ళాడు. ఆ రోజు సూర్యగ్రహణం సంభవించబోతుండగా, రాహువు సూర్యుని సమీపిస్తుండగా — హనుమంతుని వేగం చూసి రాహువు భయపడి ఇంద్రుని వద్దకు పరుగెత్తాడు.
ఇంద్రుడు బాల హనుమంతుని ఆపడానికి తన వజ్రాయుధాన్ని ప్రయోగించాడు. అది హనుమంతుని హనువు (దవడ)పై తగిలి, అతను మూర్ఛిల్లి కిందపడ్డాడు. దవడపై దెబ్బ తగలడం వల్లే అతనికి 'హనుమాన్' (హను = దవడ) అనే పేరు వచ్చింది.
కుమారుని పడిపోవడం చూసిన వాయుదేవుడు ఆగ్రహించి, లోకాల్లో వాయు ప్రసరణను నిలిపివేశాడు — సమస్త ప్రాణికోటి ఊపిరాడక అల్లాడింది. దేవతలందరూ క్షమాపణ కోరి, బాల హనుమంతునికి అనేక వరాలు ప్రసాదించారు — ఏ ఆయుధమూ అతనిని బాధించలేదని, అపార బలం, బుద్ధి, చిరంజీవత్వం వంటి వరాలు లభించాయి. ఈ వరాలే ముందు రామకార్యంలో ఉపయోగపడ్డాయి.
హనుమంతుని జీవిత పరమార్థం శ్రీరామ సేవ. సుగ్రీవుని మంత్రిగా ఉన్న హనుమంతుడు, సీతాన్వేషణలో రామునికి కలిసి, ఆజన్మ రామభక్తుడిగా మారాడు. సముద్రాన్ని ఒక్క ఉదుటున దాటి లంకకు చేరి, అశోకవనంలో సీతాదేవిని కనుగొని, రాముని ముద్రికను అందించి ఆమెకు ధైర్యం చెప్పాడు.
రావణుని సభలో నిర్భయంగా రామదౌత్యం నిర్వహించి, తన తోకకు నిప్పంటించిన రాక్షసులకు బుద్ధి చెప్పేలా లంకా దహనం చేశాడు. యుద్ధంలో లక్ష్మణుడు మూర్ఛిల్లినప్పుడు, సంజీవని మూలికల కోసం హిమాలయాలకు ఎగిరి, మూలిక గుర్తుపట్టలేక యావత్ సంజీవని పర్వతాన్నే మోసుకొచ్చిన అపార శక్తి, భక్తి హనుమంతునివి.
హనుమంతుని రామభక్తికి ప్రసిద్ధ నిదర్శనం — ఒకసారి సభలో 'నీ హృదయంలో రాముడున్నాడా?' అని ప్రశ్నించగా, హనుమంతుడు తన గుండెను చీల్చి చూపగా, అందులో సీతారాములు దర్శనమిచ్చారు. ఆయన శరీరంలోని ప్రతి రోమకూపంలోనూ రామ నామం లిఖించబడి ఉందని భక్తుల విశ్వాసం.
హనుమంతుడు బుద్ధిమతాం వరిష్ఠుడు (బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడు), వ్యాకరణ పండితుడు, సంగీత విద్వాంసుడు, అపార బలశాలి — జ్ఞానం, భక్తి, శక్తి మూడింటి సంగమం. ఆయనను ఆరాధించడం వల్ల ధైర్యం, ఆరోగ్యం, విజయం, భయనివారణ కలుగుతాయని విశ్వాసం.
హనుమాన్ జయంతి పూజకు సిద్ధం చేసుకోవలసిన సామగ్రి:
హనుమాన్ జయంతి నాడు ఉదయాన్నే స్నానం చేసి, హనుమంతుని చిత్రపటాన్ని/విగ్రహాన్ని అలంకరించాలి. నువ్వుల నూనె దీపం వెలిగించి, ఆచమనం, గణపతి ప్రార్థనతో ప్రారంభించాలి. (హనుమంతుడు శని దోష నివారకుడు కావడంతో, నువ్వుల నూనె, సింధూరం ఆయన పూజలో ప్రధానం.)
ధ్యానం & సంకల్పం: 'శ్రీ హనుమజ్జయంతి పుణ్యకాలే శ్రీ ఆంజనేయ స్వామి ప్రీత్యర్థం షోడశోపచార పూజాం కరిష్యే' అని సంకల్పించి, షోడశోపచారాలతో పూజించాలి. హనుమంతునికి సింధూరం, నువ్వుల నూనె సమర్పించడం విశేష ఫలప్రదం.
ఆకు పూజ (తమలపాకుల పూజ): తెలుగు సంప్రదాయంలో హనుమంతునికి తమలపాకుల మాల వేసి, ప్రతి ఆకుపై హనుమంతుని నామాలు చదువుతూ అర్చించడం ప్రత్యేకం. వడమాల (గారెల దండ) సమర్పించడం హనుమంతునికి అత్యంత ప్రీతికరం.
పూజ తర్వాత హనుమాన్ చాలీసా లేదా సుందరకాండ పారాయణం చేయడం శుభప్రదం. చివర కర్పూర నీరాజనం ఇచ్చి, ప్రదక్షిణ నమస్కారాలు చేయాలి.
హనుమంతుని ఆరాధనలో హనుమాన్ చాలీసా (తులసీదాసు రచించిన 40 చౌపాయీలు) అత్యంత ప్రసిద్ధం. దీని పారాయణం భయాన్ని, దుష్టశక్తులను తొలగించి, ధైర్యాన్ని, విజయాన్ని ప్రసాదిస్తుందని విశ్వాసం. చాలీసా ప్రారంభ దోహా:
భయ నివారణకు, సంకట మోచనకు పఠించే ప్రసిద్ధ ధ్యాన శ్లోకం:
హనుమాన్ చాలీసా పూర్తి పాఠం (అర్థంతో) కోసం మా హనుమాన్ చాలీసా పేజీని చూడండి.
హనుమంతుని జీవితం మనకు బోధించే అత్యున్నత గుణం — నిష్కామ సేవ, అచంచల భక్తి, వినయం. అపార శక్తి ఉన్నా, తనకంటూ ఏ కోరికా లేకుండా, పూర్తిగా రామకార్యానికి అంకితమైన హనుమంతుడు 'దాస్య భక్తి'కి పరమ ఆదర్శం.
తన శక్తిని తానే మరిచిపోయిన హనుమంతునికి జాంబవంతుడు గుర్తుచేస్తేనే ఆయన సముద్రం దాటగలిగాడు — ఇది మనలోని అపార సామర్థ్యాన్ని మనం గుర్తించాలన్న సందేశం. 'ఆత్మవిశ్వాసం + భక్తి + కార్యదీక్ష' ఉంటే అసాధ్యమైనది ఏదీ లేదని హనుమంతుని జీవితం చాటుతుంది.
హనుమంతుడు బ్రహ్మచర్యానికి, బలానికి, బుద్ధికి, భక్తికి ప్రతీక. ఆయనను స్మరించడం వల్ల భయం తొలగి ధైర్యం కలుగుతుంది, ఆటంకాలు తొలగి కార్యసిద్ధి కలుగుతుంది. అందుకే ఆయన 'సంకటమోచన' — కష్టాలను తొలగించేవాడు.