అష్టాదశ మహాపురాణాలలో పదమూడవది — మంత్ర శాస్త్ర సంగ్రహం, ఏకాదశి వ్రతం, 25,000 శ్లోకాలు — 12 అధ్యాయాలు
నారద మహాపురాణం (నారదీయ పురాణం) — అష్టాదశ మహాపురాణాలలో పదమూడవది, సుమారు 25,000 శ్లోకాలు కలిగినది. దీనిని దేవర్షి నారద మహర్షి — బ్రహ్మ మానస పుత్రుడు, హరినామ సంకీర్తనం చేస్తూ ముల్లోకాలలో సంచరించే వీణాధారి — సనక సనందనాది మహర్షులకు బోధించినట్లు ప్రతీతి. ఇది విష్ణువు 'నాభి'గా పోల్చబడుతుంది. నారద పురాణం యొక్క విశిష్టత — ఇందులో అసంఖ్యాకమైన మంత్రాలు ఉండటం వల్ల దీన్ని 'మంత్ర శాస్త్ర సంగ్రహం' అని కూడా అంటారు. పంచాయతన (ఆదిత్య-అంబిక-విష్ణు-శివ-గణపతి) మంత్రాలు, నవగ్రహ మంత్రాలు, హయగ్రీవ-హనుమాన్ మంత్రాలు; ఏకాదశి-ద్వాదశి వ్రత విధానం; కాశీ-గయ-ప్రయాగ-పుష్కర తీర్థ మహాత్మ్యాలు; మోహినీ-రుక్మాంగద కథ (బృహన్నారదీయం) — ఇవన్నీ ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ పేజీలో నారద పురాణ సారాంశాన్ని 12 అధ్యాయాలలో అసలైన శ్లోకాలతో అందిస్తున్నాం.
నారద పురాణం — అష్టాదశ మహాపురాణాలలో మహత్తరమైనది, ఒక వైష్ణవ పురాణం. దీనిని దేవర్షి నారదుడు — సనక, సనందన, సనత్కుమార, సనాతన అనే నలుగురు బ్రహ్మ మానస పుత్రులకు బోధించడం వల్ల 'నారదీయ పురాణం' అని పేరు.
ఈ పురాణం యొక్క ప్రత్యేకత — సాధారణంగా పురాణాలలో అధ్యాయాలలో పాదాలు (భాగాలు) ఉంటాయి; కానీ నారద పురాణంలో పాదాలలో అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. ఇందులో పూర్వార్థం, ఉత్తరార్థం అని రెండు భాగాలు ఉన్నాయి. పూర్వార్థం సనక-నారద సంవాదం; ఉత్తరార్థంలో వశిష్ఠుడు వక్త, మాంధాత శ్రోత.
అసంఖ్యాకమైన మంత్రాల వల్ల దీన్ని 'మంత్ర శాస్త్ర సంగ్రహం' అంటారు. వేద-వేదాంగాలు, జ్యోతిష్యం, మంత్ర శాస్త్రం, తీర్థ మహాత్మ్యాలు, వ్రత విధానాలు — ఈ విస్తృత విషయాల వల్ల నారద పురాణం విశిష్ట స్థానం పొందింది.
నారద మహర్షి — బ్రహ్మ మానస పుత్రుడు, దేవర్షి (దేవతలలో ఋషి), సంగీతజ్ఞుడు. మహితి అనే వీణను ధరించి, చేతుల్లో చిరుతలతో, హరినామ సంకీర్తనం చేస్తూ ముల్లోకాలలో నిరంతరం సంచరించే లోక సంచారి. 'నారద' అనే పేరుకు — 'నరసంబంధమైన పాపాలను ఖండించేవాడు' అని అర్థం.
పూర్వజన్మలో నారదుడు — ఒక దాసి కుమారుడు; చాతుర్మాస్య వ్రతం ఆచరించే యోగులకు శ్రద్ధగా సేవ చేయగా, వారు అతనికి విష్ణు తత్త్వాన్ని ఉపదేశించారు. ఆ పుణ్యంతో మరుజన్మలో బ్రహ్మ మానస పుత్రుడిగా జన్మించాడు. సకల శాస్త్ర పారంగతుడు, సంగీత విశారదుడు, భగవద్భక్తుడు.
నారదుడు — 'కలహభోజనుడు' (కలహాలను రేకెత్తించేవాడు) అని ప్రసిద్ధి; కానీ ఆయన రేకెత్తించే ప్రతి కలహమూ చివరికి లోకకల్యాణానికే దారితీస్తుంది. ప్రహ్లాదునికి నారాయణ మంత్రం, వాల్మీకికి రామ మంత్రం ఉపదేశించింది నారదుడే. భక్తి సిద్ధాంతానికి ఆదిపురుషుడు.
నారద మహర్షి రచించిన 'నారద భక్తి సూత్రాలు' — భక్తి యోగానికి మార్గదర్శకమైన అమూల్య రచన. 84 సూత్రాలుగా ఉన్న ఈ గ్రంథం — పరిపూర్ణ భక్తి లక్షణాలు ఏమిటి, భక్తి ఎన్ని రూపాలుగా ఉంటుంది, దాన్ని ఎలా సాధించాలి — వీటిని వివరిస్తుంది.
నారదుని ప్రకారం — భక్తి అంటే భగవంతునిపై పరమ ప్రేమ (పరమ ప్రేమ రూప). ఇది అమృత స్వరూపం; దీన్ని పొందినవాడు సర్వ సిద్ధుడు, అమరుడు, తృప్తుడు అవుతాడు. భక్తిని పొందితే మరేమీ కోరడు, దేనికీ దుఃఖించడు, ద్వేషించడు.
నారద పురాణం యొక్క అత్యంత విశిష్ట భాగం — మంత్ర శాస్త్ర సంగ్రహం. ఇందులో వివిధ దేవతల మంత్రాలు, బీజాక్షరాలు, కవచాలు, ఉపాసనా విధానాలు నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి.
పంచాయతన మంత్రాలు — ఆదిత్య (సూర్య), అంబిక (దేవి), విష్ణు, శివ, గణపతి — ఐదు ప్రధాన దేవతల మంత్రాలు. నవగ్రహ మంత్రాలు, కార్తవీర్యార్జున మంత్రం, హయగ్రీవ మంత్రోపాసన, హనుమాన్ మంత్రం-కవచం — ఇవన్నీ ఇందులో సంగ్రహించబడ్డాయి.
మంత్రాల ఉపాసనా విధానం, జప క్రమం, ధ్యాన శ్లోకాలు, మంత్ర సిద్ధి — వీటిని నారద పురాణం వివరిస్తుంది. తాంత్రిక, మాంత్రిక సాధనలో ఆసక్తి ఉన్నవారికి ఇది ఒక ప్రామాణిక గ్రంథం.
నారద పురాణం — ఏకాదశి, ద్వాదశి వ్రత విధానాలను విస్తృతంగా వివరిస్తుంది. ఏకాదశి — ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి; విష్ణువుకు అత్యంత ప్రియమైన రోజు. ఏకాదశి ఉపవాసం, జాగరణ, విష్ణు అర్చన — పరమ పుణ్యప్రదం, పాపహరం.
సంవత్సరంలో 24 ఏకాదశులు (అధిక మాసంతో 26); ప్రతి ఏకాదశికి ఒక పేరు, ఒక మహాత్మ్యం ఉంది — వైకుంఠ ఏకాదశి (ముక్కోటి ఏకాదశి), తొలి ఏకాదశి, భీష్మ ఏకాదశి మొదలైనవి. ఏకాదశి వ్రతం మోక్షదాయకమని, ఉత్తమ గతిని ఇస్తుందని నారద పురాణం చాటుతుంది.
వైకుంఠ ఏకాదశి (ముక్కోటి ఏకాదశి) — ఏకాదశులలో అత్యంత పవిత్రమైనది; ఈ రోజు వైకుంఠ ద్వారం (ఉత్తర ద్వారం) తెరుచుకుంటుందని, స్వామిని దర్శించినవారికి మోక్షం లభిస్తుందని విశ్వాసం. తిరుమల, శ్రీరంగం వంటి క్షేత్రాలలో వైభవంగా జరుగుతుంది.
నారద పురాణం ఉత్తర భాగంలోని ప్రసిద్ధ కథ 'మోహినీ-రుక్మాంగద చరిత్ర' — దీనికి 'బృహన్నారదీయం' అనే నామాంతరం ఉంది. రుక్మాంగదుడు — ఏకాదశి వ్రతాన్ని అత్యంత నిష్ఠగా ఆచరించి, తన రాజ్యంలో అందరిచేత ఆచరింపజేసిన ధర్మనిష్ఠుడైన రాజు.
రుక్మాంగదుని ఏకాదశి నిష్ఠ వల్ల — యమలోకం ఖాళీ అయిపోయింది (ఏకాదశి వ్రతంతో అందరూ మోక్షం పొందడంతో). దీంతో యముడు కలత చెందగా, రుక్మాంగదుని వ్రత భంగం చేయడానికి మోహిని అనే సుందరిని పంపారు. మోహిని రుక్మాంగదుని వివాహమాడి, ఏకాదశి నాడు వ్రతం మాన్పించడానికి కఠిన షరతు పెట్టింది.
ఈ కథ — ఏకాదశి వ్రత మహిమను, ధర్మ నిష్ఠను, వ్రత పాలనలో ఎదురయ్యే పరీక్షలను చాటుతుంది. రుక్మాంగదుడు ఎన్ని కష్టాలు ఎదురైనా ఏకాదశి వ్రతాన్ని వీడని ధర్మనిష్ఠుడిగా చిరస్థాయిగా నిలిచాడు.
నారద పురాణం ఉత్తరార్థంలో — భారతదేశంలోని అనేక పుణ్యక్షేత్రాల మహాత్మ్యాలు వివరించబడ్డాయి. కాశీ (వారణాసి), గయ, ప్రయాగ (త్రివేణి సంగమం), పురుషోత్తమ క్షేత్రం (పూరీ జగన్నాథ్), పుష్కర క్షేత్రం, గోకర్ణ క్షేత్రం, రామేశ్వర సేతు, అవంతి (ఉజ్జయిని), మధురా, బృందావనం — ఈ క్షేత్రాల పవిత్రతను కీర్తిస్తుంది.
ప్రతి క్షేత్రం యొక్క స్థల పురాణం, అక్కడ చేయవలసిన స్నాన-దాన-పితృ కర్మలు, దర్శన ఫలాలు — నారద పురాణం వివరిస్తుంది. తీర్థ యాత్ర పాపహరమని, పుణ్యప్రదమని, మనసును పవిత్రం చేస్తుందని చాటుతుంది.
అన్నదాన మహిమ — ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం అన్ని దానాలలో శ్రేష్ఠమని నారద పురాణం కీర్తిస్తుంది. 'అన్నదానం సర్వ దానాలలో గొప్పది' అనే విలువను బోధిస్తుంది.
నారద పురాణం — జ్యోతిష్య శాస్త్రాన్ని వివరిస్తుంది. గ్రహాల గమనం, నక్షత్రాలు, రాశులు, ముహూర్తాలు, గ్రహణాలు, జాతక ఫలాలు — వీటిని ఈ పురాణం చర్చిస్తుంది. శుభ ముహూర్త నిర్ణయం, గ్రహ శాంతి, నవగ్రహ ఆరాధన — వీటికి సంబంధించిన జ్ఞానం ఇందులో ఉంది.
కల్ప విశేషాలు — వేద కర్మల ఆచరణ విధానం, యజ్ఞ-యాగ విధులు, నిత్య-నైమిత్తిక కర్మలు — వీటిని నారద పురాణం వివరిస్తుంది. వేద-వేదాంగాల (శిక్ష, కల్ప, వ్యాకరణం, నిరుక్తం, ఛందస్సు, జ్యోతిష్యం) పరిచయం కూడా ఇందులో ఉంది.
ఈ శాస్త్ర జ్ఞానం — పండుగలు, వ్రతాలు, శుభకార్యాల నిర్ణయానికి, ధర్మబద్ధమైన జీవన విధానానికి మార్గదర్శకం.
నారద మహర్షి — సంగీత విశారదుడు, నిత్యం వీణ మీటుతూ హరినామ సంకీర్తనం చేసేవాడు. సామవేదం నుండి పుట్టిన సంగీతంలోని సప్త స్వరాలు (స-రి-గ-మ-ప-ద-ని) — 'నారదీయ శిక్షా శాస్త్రం' అనే గ్రంథం నుండి వచ్చినట్లు పండితులు చెబుతారు.
భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతానికి నారదుడు ఒక ఆద్యుడు. అనేక సంగీత గ్రంథాలు నారదుని రచనలుగా వివిధ శతాబ్దాలలో వెలువడ్డాయి. సంగీతం భగవదారాధనకు, భక్తి వ్యక్తీకరణకు ఒక ఉత్తమ మార్గమని నారదుడు చాటాడు.
హరినామ సంకీర్తనం, భజన, కీర్తన — ఈ సంగీత భక్తి మార్గానికి నారదుడు ఆదర్శం. తర్వాతి కాలంలో అన్నమయ్య, త్యాగరాజు, రామదాసు వంటి వాగ్గేయకారులు ఈ సంకీర్తన సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించారు.
నారద పురాణం — వివిధ దేవతా కవచాలను (రక్షణ మంత్రాలను) అందిస్తుంది. కవచం అంటే — దేవతను స్మరిస్తూ, శరీరంలోని వివిధ అంగాలను ఆ దేవత రక్షణలో ఉంచమని ప్రార్థించే మంత్ర సముదాయం.
విష్ణు కవచం, శివ కవచం, దేవి కవచం, హనుమాన్ కవచం, నారసింహ కవచం — వీటిని నారద పురాణం వివరిస్తుంది. ఈ కవచ పఠనం — భయ నివారణకు, రక్షణకు, ఆధ్యాత్మిక శక్తికి తోడ్పడుతుందని విశ్వాసం.
దేవతా ఉపాసన, ధ్యానం, జపం, హోమం — వీటి విధానాలను నారద పురాణం బోధిస్తుంది. భక్తి, మంత్రం, ధ్యానం — ఈ మార్గాల ద్వారా భగవంతుని చేరే విధానాన్ని అందిస్తుంది.
నారద పురాణం — వర్ణాశ్రమ ధర్మాలను, సదాచారాన్ని వివరిస్తుంది. బ్రహ్మచర్యం, గృహస్థం, వానప్రస్థం, సన్యాసం అనే నాలుగు ఆశ్రమాల ధర్మాలు, నాలుగు వర్ణాల విధులు — వీటిని బోధిస్తుంది. ధర్మబద్ధమైన జీవితమే మోక్షానికి పునాది.
భక్తి, జ్ఞానం, కర్మ, వైరాగ్యం — మోక్ష మార్గాలను నారద పురాణం చర్చిస్తుంది. విష్ణు భక్తి, భగవన్నామ స్మరణ, ఏకాదశి వ్రతం, తీర్థ యాత్ర, సత్సంగం — ఇవన్నీ మోక్ష సాధనలని చాటుతుంది.
'ధర్మము, ధనము, భోగము, మోక్షము (చతుర్విధ పురుషార్థాలు) కోరి చదివి, చదివించి, విని, వినిపించవలసిన' గ్రంథంగా నారద పురాణాన్ని పెద్దలు కీర్తించారు. వేద-వేదాంత రహస్యాలను సుబోధకంగా అందించే పురాణం ఇది.
నారద పురాణం మనకు అందించే సందేశం — భగవంతునిపై నిష్కల్మషమైన ప్రేమ (భక్తి) యే పరమ సాధనం. మంత్రం, తీర్థం, వ్రతం, సంగీతం — ఇవన్నీ భగవంతుని చేరే మార్గాలే; కానీ అన్నింటికీ మూలం భక్తి.
నారదుని జీవితం — నిరంతర హరినామ సంకీర్తనం, లోక సంచారం, లోకకల్యాణం. 'నారాయణ నారాయణ' అంటూ ముల్లోకాలలో తిరిగే నారదుడు — భక్తికి, భగవన్నామ మహిమకు జీవంత ప్రతీక. భగవన్నామ స్మరణమే కలియుగంలో సులభ మోక్ష మార్గమని ఆయన చాటాడు.
నారద పురాణం — మంత్ర శాస్త్రానికి, ఏకాదశి వ్రతానికి, తీర్థ యాత్రలకు, భక్తి యోగానికి, సంగీత భక్తికి మూలాధారం. భక్తి, జ్ఞానం, ధర్మం — వీటి సమన్వయమే ఆదర్శ ఆధ్యాత్మిక జీవితం అని ఈ పురాణం చాటుతుంది. నారాయణ నారాయణ! ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ!