మర్యాద పురుషోత్తముని సంపూర్ణ చరిత్ర — వాల్మీకి రామాయణం ఆధారంగా — 12 అధ్యాయాలు
శ్రీరామచంద్రుడు శ్రీమహావిష్ణువు ఏడవ అవతారం — త్రేతాయుగంలో అయోధ్యా యువరాజుగా జన్మించి, ధర్మం, సత్యం, మర్యాదలను తన జీవితంలో ఆచరించి చూపిన 'మర్యాద పురుషోత్తముడు'. వాల్మీకి మహర్షి రచించిన రామాయణం — 24,000 శ్లోకాలతో, 7 కాండలతో — శ్రీరాముని జీవితాన్ని, ఆయన ఆదర్శ ధర్మాచరణను లోకానికి అందించింది. తండ్రీకొడుకులు, భార్యాభర్తలు, అన్నదమ్ములు, రాజు-ప్రజలు, భగవంతుడు-భక్తుల మధ్య సంబంధాలకు రామాయణం ఒక శాశ్వత మార్గదర్శి. ఈ పేజీలో శ్రీరాముని సంపూర్ణ జీవిత చరిత్రను 12 అధ్యాయాలలో, అసలైన శ్లోకాలతో సహా అందిస్తున్నాం.
త్రేతాయుగంలో రాక్షసరాజు రావణుడు తన తపోబలంతో దేవతలను, మునులను, సకల లోకాలను బాధిస్తున్నాడు. బ్రహ్మ నుండి 'దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు తనను చంపలేరు' అనే వరం పొందిన రావణుడు — మనుషులను, వానరులను లెక్కచేయలేదు, అదే అతని పతనానికి కారణమైంది. దేవతలు శ్రీమహావిష్ణువును శరణు వేడగా, ఆయన మానవ రూపంలో అవతరించి రావణుని సంహరిస్తానని అభయమిచ్చాడు.
అయోధ్యా నగరాన్ని రఘువంశ రాజు దశరథుడు పాలిస్తున్నాడు — కౌసల్య, కైకేయి, సుమిత్ర ఆయన ముగ్గురు భార్యలు. చిరకాలం సంతానం లేక, దశరథుడు పుత్రకామేష్టి యాగం చేశాడు. యజ్ఞఫలంగా లభించిన పాయసాన్ని ముగ్గురు రాణులు స్వీకరించగా — కౌసల్యకు రాముడు, కైకేయికి భరతుడు, సుమిత్రకు లక్ష్మణ-శత్రుఘ్నులు జన్మించారు. విష్ణువు రామునిగా, ఆదిశేషుడు లక్ష్మణునిగా, శంఖ-చక్రాలు భరత-శత్రుఘ్నులుగా అవతరించారని పురాణ గాథ.
రామ, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులు కులగురువు వశిష్ఠ మహర్షి వద్ద సకల విద్యలను అభ్యసించారు. రాముడు చిన్నతనం నుండే ధర్మనిష్ఠ, వినయం, పరాక్రమంతో అందరి మన్ననలను పొందాడు.
ఒకనాడు విశ్వామిత్ర మహర్షి దశరథుని వద్దకు వచ్చి, తన యజ్ఞాన్ని రాక్షసుల బారి నుండి కాపాడేందుకు రామ-లక్ష్మణులను తనతో పంపమని కోరాడు. తండ్రి మొదట సంకోచించినా, వశిష్ఠుని సలహాతో అంగీకరించాడు. విశ్వామిత్రుడు రామునికి 'బల', 'అతిబల' అనే మహా మంత్రాలను (ఆకలిదప్పులు, అలసట లేకుండా ఉండే శక్తి) ఉపదేశించాడు.
మార్గమధ్యలో రాముడు రాక్షసి తాటకను సంహరించాడు, యజ్ఞాన్ని భంగపరచడానికి వచ్చిన మారీచుడిని సముద్రంలోకి విసిరి, సుబాహుడిని సంహరించి యజ్ఞాన్ని రక్షించాడు. తిరిగివస్తూ మార్గంలో, శాపగ్రస్తయై రాతిగా మారిన అహల్యను తన పాదస్పర్శతో శాపవిముక్తురాలిని చేశాడు — రాముని కరుణకు ఇది మొదటి నిదర్శనం.
విశ్వామిత్రుడు రామ-లక్ష్మణులను మిథిలా నగరానికి తీసుకువెళ్ళాడు. మిథిలాధిపతి జనక మహారాజు ఒక షరతు పెట్టాడు — శివుని మహా ధనుస్సును ఎక్కుపెట్టగలిగిన వీరునికే తన కుమార్తె సీతను ఇచ్చి వివాహం చేస్తాను. సీత భూమి నుండి లభించిన అయోనిజ — శ్రీమహాలక్ష్మి అవతారం.
ఎందరో రాజులు ప్రయత్నించి విఫలమయ్యారు. విశ్వామిత్రుని అనుమతితో శ్రీరాముడు ఆ మహా ధనుస్సును అవలీలగా ఎత్తి, ఎక్కుపెట్టగా అది ఫెళ్ళున విరిగింది — ధనుర్భంగ ధ్వని దశదిశలా ప్రతిధ్వనించింది. సీతారాముల కల్యాణం వైభవంగా జరిగింది. అదే ముహూర్తంలో ఊర్మిళను లక్ష్మణునికి, మాండవిని భరతునికి, శ్రుతకీర్తిని శత్రుఘ్నునికి ఇచ్చి వివాహం చేశారు. నలుగురు సోదరులూ సతీసమేతంగా అయోధ్యకు తిరిగివచ్చారు.
కాలం గడిచాక, దశరథుడు రాముని యువరాజుగా పట్టాభిషేకం చేయాలని నిర్ణయించాడు. అయోధ్య అంతా సంబరాల్లో మునిగింది. కానీ కైకేయి దాసి మంథర కుయుక్తులతో కైకేయి మనసును విరిచింది.
పూర్వం ఒక యుద్ధంలో దశరథుని ప్రాణాలు కాపాడిన కైకేయికి రాజు రెండు వరాలు ఇచ్చి ఉన్నాడు. మంథర ప్రేరణతో కైకేయి ఆ వరాలను ఇప్పుడు అడిగింది — (1) భరతునికి పట్టాభిషేకం, (2) రామునికి 14 సంవత్సరాల వనవాసం. మాట తప్పలేని దశరథుడు దుఃఖంతో కుంగిపోయాడు.
రాముడు ఏ మాత్రం చలించకుండా, తండ్రి మాటను నిలబెట్టడం తన ధర్మంగా భావించి, నవ్వుతూ వనవాసానికి సిద్ధమయ్యాడు — ఇదే రాముని మర్యాద పురుషోత్తమ స్వభావానికి పరాకాష్ఠ. సీత పతివ్రతా ధర్మంగా భర్తననుసరించింది; లక్ష్మణుడు అన్నను విడిచి ఉండలేక వెంట బయలుదేరాడు. రాముని ఎడబాటును భరించలేక దశరథుడు ప్రాణాలు విడిచాడు.
సీతారామలక్ష్మణులు దండకారణ్యంలో మునుల ఆశ్రమాలను దర్శిస్తూ, రాక్షసులను సంహరిస్తూ ధర్మాన్ని కాపాడారు. పంచవటిలో నివసిస్తుండగా, రావణుని సోదరి శూర్పణఖ రాముని మోహించి వచ్చింది. ఆమె సీతను బాధించబోగా, లక్ష్మణుడు ఆమె ముక్కు-చెవులు కోశాడు.
అవమానంతో రగిలిపోయిన శూర్పణఖ రావణుని వద్దకు వెళ్ళి సీత అందాన్ని వర్ణించి, ప్రతీకారానికి ప్రేరేపించింది. రావణుడు మామ మారీచుడిని బంగారు జింకగా మార్చి పంపాడు. ఆ మాయా జింకను చూసి సీత మోహించగా, రాముడు దాన్ని వేటాడటానికి వెళ్ళాడు. మారీచుడు మరణిస్తూ 'హా సీతా! హా లక్ష్మణా!' అని రాముని గొంతుతో అరిచాడు.
ఆ మోసపు అరుపు విని, సీత బలవంతంతో లక్ష్మణుడిని రాముని వద్దకు పంపింది. ఒంటరిగా ఉన్న సీతను రావణుడు సన్యాసి వేషంలో వచ్చి అపహరించాడు. అడ్డుకున్న జటాయువు అనే గ్రద్ద రావణునితో పోరాడి, రెక్కలు తెగి నేలకొరిగాడు — ప్రాణాలు విడిచే ముందు రామునికి జరిగినదంతా చెప్పాడు.
సీత కోసం రామ-లక్ష్మణులు దుఃఖిస్తూ అన్వేషిస్తూ కిష్కింధకు చేరారు. అక్కడ సుగ్రీవుని మంత్రి హనుమంతుడు బ్రాహ్మణ వేషంలో వచ్చి వారిని పరిచయం చేసుకున్నాడు — ఆ క్షణం నుండి హనుమంతుడు రాముని పరమ భక్తుడయ్యాడు.
సోదరుడు వాలిచే రాజ్యం, భార్య కోల్పోయి బాధపడుతున్న సుగ్రీవునితో రాముడు మైత్రి చేసుకున్నాడు. సీతాన్వేషణలో సహాయం చేస్తానన్న సుగ్రీవునికి బదులుగా, రాముడు వాలిని సంహరించి సుగ్రీవునికి కిష్కింధ రాజ్యాన్ని ఇప్పించాడు.
రాజ్యం పొందిన సుగ్రీవుడు వానర సైన్యాన్ని నలుదిక్కులా సీతాన్వేషణకు పంపాడు. దక్షిణ దిశగా వెళ్ళిన బృందానికి, జటాయువు సోదరుడు సంపాతి సీత లంకలో ఉందని తెలిపాడు. 'వంద యోజనాల సముద్రాన్ని దాటగలవాడు హనుమంతుడొక్కడే' అని జాంబవంతుడు ప్రోత్సహించగా, హనుమంతుడు తన అపార శక్తిని గుర్తించి సముద్ర లంఘనానికి సిద్ధమయ్యాడు.
హనుమంతుడు మహేంద్రగిరి నుండి ఒక్క ఉదుటున వంద యోజనాల సముద్రాన్ని లంఘించి లంకలో అడుగుపెట్టాడు. అశోక వనంలో శింశుపా వృక్షం కింద దుఃఖిస్తున్న సీతాదేవిని కనుగొన్నాడు.
రాముని ఉంగరాన్ని సీతకు అందించి, రాముని క్షేమసమాచారం తెలిపి ఆమెకు ధైర్యం చెప్పాడు. తిరిగివెళ్ళే ముందు రావణుని బలాన్ని పరీక్షించడానికి అశోకవనాన్ని ధ్వంసం చేసి, అక్షయకుమారుడు సహా ఎందరో రాక్షసులను సంహరించాడు. చివరికి ఇంద్రజిత్తు బ్రహ్మాస్త్రంతో బంధించగా, రావణ సభలో హనుమంతుడు రాముని దూతగా ధైర్యంగా మాట్లాడాడు.
రాక్షసులు హనుమ తోకకు నిప్పంటించగా, ఆ నిప్పుతోనే హనుమంతుడు లంకా దహనం చేసి, సీతకు మరోసారి నమస్కరించి, రామునికి శుభవార్త అందించడానికి తిరిగి వచ్చాడు. హనుమంతుని ఈ ఘనకార్యమే రామాయణంలోని 'సుందర కాండం' — పారాయణకు అత్యంత శ్రేష్ఠమైన కాండగా ప్రసిద్ధి.
సీత జాడ తెలియగానే, రాముడు వానర సైన్యంతో సముద్రతీరానికి చేరాడు. ఇదే సమయంలో రావణుని సోదరుడు విభీషణుడు ధర్మం వైపు నిలిచి రాముని శరణు కోరగా, రాముడు అతనికి అభయమిచ్చి లంకా రాజ్యాన్ని వాగ్దానం చేశాడు.
సముద్రుని ప్రార్థించి, నల-నీలుర సహాయంతో తేలుతున్న రాళ్ళతో రామసేతు (వారధి) నిర్మించి, వానర సైన్యం లంకకు చేరింది. ఘోర యుద్ధంలో కుంభకర్ణుడు, ఇంద్రజిత్తు సహా రావణ సైన్యం నశించింది. యుద్ధంలో అలసిన రామునికి అగస్త్య మహర్షి 'ఆదిత్య హృదయం' ఉపదేశించాడు.
'రామరావణయోర్యుద్ధం రామరావణయోరివ' — ఆ యుద్ధానికి మరో పోలికే లేదని దేవతలు ఘోషించారు. రావణుని తలలు తెగుతూ మళ్ళీ మొలుస్తున్నాయి. చివరికి రాముడు బ్రహ్మాస్త్రంతో రావణుని నాభిని కొట్టి సంహరించాడు — అధర్మంపై ధర్మం విజయం సాధించింది.
రావణ సంహారం తర్వాత సీత విడుదలైంది. లోకాపవాదాన్ని నివారించడానికి సీత స్వచ్ఛందంగా అగ్నిప్రవేశం చేసి తన పాతివ్రత్యాన్ని, ధర్మనిష్ఠను లోకానికి నిరూపించింది. అగ్నిదేవుడే స్వయంగా సీతను రామునికి అప్పగించాడు.
14 సంవత్సరాల వనవాసం పూర్తికావడంతో, సీతారామలక్ష్మణులు పుష్పక విమానంలో అయోధ్యకు తిరిగివచ్చారు. రాముని పాదుకలను సింహాసనంపై ఉంచి రాజ్యాన్ని కాపాడిన భరతుడు ఆనందంతో స్వాగతం పలికాడు. వశిష్ఠాది మహర్షుల ఆశీస్సులతో శ్రీరామ పట్టాభిషేకం వైభవంగా జరిగింది.
అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చిన ఆ రోజే నేటి దీపావళిగా జరుపుకుంటారు — ప్రజలు దీపాలు వెలిగించి రాముని స్వాగతించారని గాథ. ఈ దీపాల పండుగ నేటికీ చీకటిపై వెలుగు, అధర్మంపై ధర్మం సాధించిన విజయానికి ప్రతీక.
శ్రీరాముడు సుమారు 11,000 సంవత్సరాలు రాజ్యాన్ని పరిపాలించాడు — ప్రజలను కన్నబిడ్డల్లా చూసుకుంటూ, ధర్మబద్ధంగా, యజ్ఞయాగాలను కొనసాగిస్తూ. ఈ ఆదర్శ పాలననే 'రామరాజ్యం' అని నేటికీ కీర్తిస్తారు.
రామరాజ్యంలో ఎటువంటి అలజడులు, అశాంతి, దారిద్ర్యం, అకాల మరణాలు ఉండేవి కావు. ఉత్తరం నుండి దక్షిణ సముద్రం వరకు, తూర్పు నుండి పడమర వరకు ధర్మం నెలకొంది. మహాత్మా గాంధీ సహా ఎందరో మహనీయులు 'రామరాజ్యాన్ని' ఆదర్శ సుపరిపాలనకు చిహ్నంగా పేర్కొన్నారు.
రాముని పరిపాలనలో — రాజు ప్రజల కోసం, ప్రజలు ధర్మం కోసం జీవించారు. ఈ ఆదర్శమే రామాయణం మనకు అందించే శాశ్వత సందేశం — అధికారం అంటే భోగం కాదు, త్యాగం, బాధ్యత, ధర్మరక్షణ.
ఉత్తర కాండంలో — లోకాపవాదం కారణంగా రాముడు గర్భిణి అయిన సీతను అడవికి పంపవలసి వచ్చింది (ఇది రాముని జీవితంలోని అత్యంత విషాద ఘట్టం). వాల్మీకి ఆశ్రమంలో సీత కుశ-లవులకు జన్మనిచ్చింది. వారు పెరిగి, వాల్మీకి రచించిన రామాయణాన్ని రాముని సభలోనే గానం చేశారు.
చివరికి సీత తన పవిత్రతను నిరూపించడానికి భూమాతను ప్రార్థించగా, భూదేవి ఆమెను తన ఒడిలోకి తీసుకుంది — సీత భూమిలో కలిసిపోయింది. కొంతకాలానికి రాముడు కూడా సరయూ నదిలో అవతారాన్ని చాలించి, విష్ణు స్వరూపంలో వైకుంఠం చేరాడు.
రాముని జీవితం — జననం నుండి అవతార సమాప్తి వరకు — ధర్మం, త్యాగం, సత్యనిష్ఠల పాఠాలతో నిండి ఉంది. విజయాలతో పాటు, కష్టాలు, విషాదాలను కూడా ధర్మంగా ఎదుర్కొన్న విధానమే రాముని 'మర్యాద పురుషోత్తముడిగా' నిలిపింది.
'రామ' అనే రెండక్షరాల నామం తారక మంత్రంగా ప్రసిద్ధి — ఈ నామాన్ని జపించడం వల్ల సంసార సాగరాన్ని తరించవచ్చని భక్తుల విశ్వాసం. శివుడు సైతం రామనామాన్ని నిత్యం జపిస్తాడని, కాశీలో మరణించేవారికి శివుడే రామ తారక మంత్రాన్ని ఉపదేశిస్తాడని పురాణ గాథ.
త్యాగరాజు, భద్రాచల రామదాసు, తులసీదాసు వంటి మహా భక్తులు రామనామ మహిమను తమ కీర్తనలతో, రచనలతో లోకానికి అందించారు. శ్రీరామ నవమి (రాముని జన్మదినం), దసరా (రావణ సంహారం), దీపావళి (అయోధ్యకు తిరిగి రాక) — ఈ పండుగలన్నీ రాముని జీవిత ఘట్టాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి.
శ్రీరాముని జీవితం మనకు నేర్పే పాఠం — ధర్మమే అంతిమ విజయం. కష్టాలు, త్యాగాలు, పరీక్షల మధ్య కూడా సత్యాన్ని, మర్యాదను విడవకుండా జీవించడమే నిజమైన పురుషోత్తమ లక్షణం. జై శ్రీరామ్!