📿 బాసర జ్ఞాన సరస్వతీ దేవాలయం

చరిత్ర & పురాణ గాథ — History

బాసర జ్ఞాన సరస్వతీ దేవాలయం తెలంగాణ రాష్ట్రం, నిర్మల్ జిల్లాలో, పవిత్ర గోదావరి నదీ తీరంలో వెలసిన అరుదైన సరస్వతీ క్షేత్రం. భారతదేశంలో సరస్వతీ దేవికి ప్రత్యేక ఆలయాలు చాలా తక్కువ — జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో ఒకటి ఉండగా, బాసరలోనే రెండవదిగా ప్రసిద్ధి పొందింది.

స్థల పురాణం ప్రకారం, కురుక్షేత్ర యుద్ధం తర్వాత ప్రశాంతంగా తపస్సు చేసుకోవడానికి వ్యాస మహర్షి శిష్యసమేతంగా ఈ ప్రాంతానికి వచ్చారు. ఇక్కడి ప్రశాంత వాతావరణానికి ముగ్ధులై తపస్సు కొనసాగించిన వ్యాసునికి జగన్మాత దర్శనమిచ్చి, ముగ్గురు దేవతామూర్తుల (సరస్వతి, లక్ష్మి, కాళి) విగ్రహాలను ప్రతిష్ఠించమని ఆదేశించింది. వ్యాసుడు గోదావరి నదిలో స్నానం చేశాక మూడు గుప్పెళ్ళ ఇసుకతో ఆ మూర్తులను రూపొందించి ప్రతిష్ఠించాడని చెబుతారు. వ్యాసుడు ఇక్కడ కొంతకాలం నివసించడం వల్ల ఈ ఊరికి 'వ్యాసపురి/వ్యాసర' అని పేరు వచ్చి, కాలక్రమంలో 'బాసర'గా మారింది.

ఆలయాన్ని చాళుక్యుల కాలంలో నిర్మించారని చెబుతారు. సుమారు 200 సంవత్సరాల క్రితం విధ్వంసానికి గురైన ఆలయాన్ని మక్కాజీ పటేల్ అనే భక్తుడు పునర్నిర్మించాడు. ప్రధాన దేవాలయానికి తూర్పున దత్త మందిరం, పడమర వైపు మహాకాళీ దేవాలయం, దక్షిణాన వ్యాస మందిరం (వ్యాస భగవానుని విగ్రహం, వ్యాస లింగంతో) ఉన్నాయి. సమీపంలో ఇంద్ర, సూర్య, వ్యాస, వాల్మీకి, విష్ణు, గణేశ, శివ తీర్థాలతో సహా 8 పుష్కరిణులు ఉన్నాయి.

బాసర దేశవ్యాప్తంగా అక్షరాభ్యాసానికి అత్యంత ప్రసిద్ధి — తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలకు మొదటిసారి అక్షరాలు దిద్దించే వేడుక కోసం ఇక్కడికి తీసుకొస్తారు. ప్రతిరోజూ ఉదయం 4 గంటలకు ఆలయం తెరిచి, 4:30 నుండి అమ్మవారికి అభిషేకం నిర్వహించి, ఉదయం 7:30 నుండి సాయంత్రం వరకు అక్షరాభ్యాస పూజలు కొనసాగుతాయి. వసంత పంచమి (సరస్వతీ జన్మదినం) నాడు మహాభిషేకంతో పాటు అమ్మవారి పల్లకీ సేవ కూడా జరుగుతుంది; దసరా నవరాత్రుల్లో మూల నక్షత్ర పర్వదినాన మహా సరస్వతీ పూజ ప్రత్యేకంగా నిర్వహిస్తారు.

దర్శన సమయాలు*