🛕 బిర్లా మందిర్, హైదరాబాద్

చరిత్ర & పురాణ గాథ — History

బిర్లా మందిర్ హైదరాబాద్‌లోని హుస్సేన్ సాగర్ సరస్సు దక్షిణ కొనన, నౌబత్ పహాడ్ (పూర్వం 'మొహబత్ పహాడ్' అని పిలిచేవారు, ఒకప్పుడు 'కాలాపహాడ్' అని కూడా పిలిచారు) అనే 280 అడుగుల ఎత్తైన కొండపై 13 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో నిర్మించబడిన విష్ణు దేవాలయం. స్వామివారు ఇక్కడ శ్రీ వేంకటేశ్వరుని రూపంలో కొలువై ఉన్నారు.

ఆలయ నిర్మాణం 1966లో ప్రారంభమై, పూర్తి కావడానికి పదేళ్ళు పట్టింది — 1976లో రామకృష్ణ మిషన్‌కు చెందిన స్వామి రంగనాథానంద చేత ప్రారంభించబడింది. బిర్లా ఫౌండేషన్ (దేశవ్యాప్తంగా ఇదే పేరుతో అనేక దేవాలయాలు నిర్మించిన సంస్థ) ఈ ఆలయానికి కూడా పోషకులు.

నల్లని కొండపై సుమారు 2,000 టన్నుల రాజస్థాన్ మకరానా పాలరాతిని ఉపయోగించి ఈ మందిరాన్ని నిర్మించడం ఒక అద్భుత నిర్మాణ విజయంగా చెబుతారు. ఆలయం ద్రావిడ, రాజస్థానీ, ఉత్కళ నిర్మాణ శైలుల సమ్మేళనంగా రూపొందించబడింది — రాజగోపురం దక్షిణ భారత శైలిని, 'జగదానంద వైమానం' అని పిలువబడే ప్రధాన మందిర శిఖరం ఒడిశా (ఉత్కళ) శైలిని ప్రతిబింబిస్తుంది.

గర్భగుడిలో 42 అడుగుల ఎత్తైన శ్రీవారి ప్రతిరూపం, తిరుమల వేంకటేశ్వరుని పోలి దర్శనమిస్తుంది. ఆలయ ప్రాంగణంలో 42 అడుగుల పిత్తడి ధ్వజస్తంభం నిలిచి ఉంది. భక్తులు ధ్యానంలో నిమగ్నమవడానికి అనుకూలంగా ఉండాలనే స్వామి రంగనాథానంద సంకల్పం మేరకు, ఈ ఆలయంలో సాంప్రదాయ గంటలు ఏర్పాటు చేయలేదు — నిశ్శబ్ద, ప్రశాంత వాతావరణం ఇక్కడి విశిష్టత.

ఆలయంలో రామాయణం, మహాభారతం వంటి పురాణాలను చిత్రీకరించిన సునిశితంగా చెక్కిన పాలరాతి శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఉదయం వేళల్లో త్యాగరాజు, అన్నమయ్య, రామదాసు కీర్తనలు ప్రతిధ్వనించే ఈ మందిరం, కొండపై నుండి హైదరాబాద్ నగర పానోరమా వీక్షణకు కూడా ప్రసిద్ధం — హైదరాబాద్ యాత్ర బిర్లా మందిర్ దర్శనం లేకుండా పూర్తికాదని చెబుతారు.

దర్శన సమయాలు*