🔱 సోమనాథ్ జ్యోతిర్లింగం

చరిత్ర & పురాణ గాథ — History

సోమనాథ్ పరమశివుని ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో మొదటిది. గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని సౌరాష్ట్ర ప్రాంతంలో, వెరావల్ రేవు పట్టణానికి సమీపంలో, ప్రభాస్ పటాన్‌లో అరేబియా సముద్ర తీరాన ఈ క్షేత్రం వెలసింది. దీనిని 'ప్రభాస తీర్థం' అని కూడా అంటారు.

పురాణాల ప్రకారం, దక్ష ప్రజాపతికి 27 మంది కుమార్తెలు ఉన్నారు — వీరు 27 నక్షత్రాలకు ప్రతీకలు. చంద్రుడు వీరందరినీ వివాహం చేసుకున్నా, రోహిణిని మాత్రమే అధికంగా ప్రేమించేవాడు. మిగిలిన భార్యలు అవమానంగా భావించి తండ్రితో మొరపెట్టుకోగా, దక్షుడు ఆగ్రహించి చంద్రుడిని క్షయరోగగ్రస్తుడవుతావు అని శపించాడు.

శాపంతో కళ తప్పిన చంద్రుడు, బ్రహ్మదేవుని సలహాతో ఆరు మాసాలు ఇక్కడ శివుని కోసం తపస్సు చేశాడు. ప్రసన్నుడైన పరమేశ్వరుడు చంద్రునికి ప్రత్యక్షమై — భార్యలందరినీ సమానంగా చూసుకొమ్మని హితవు పలికి, శాపాన్ని పాక్షికంగా ఉపసంహరించాడు (అందుకే చంద్రుని కళలు మొదటి పక్షంలో తగ్గుతూ, రెండవ పక్షంలో పెరుగుతూ ఉంటాయని చెబుతారు). అనంతరం శివుడు ఇక్కడే జ్యోతిర్లింగ రూపంలో శాశ్వతంగా కొలువుతీరతానని మాట ఇచ్చాడు — చంద్రుని మరో పేరైన 'సోమ' నుండి ఈ క్షేత్రానికి సోమనాథ్ అని పేరు వచ్చింది.

ఈ ఆలయం చరిత్రలో 16 సార్లు విదేశీ దండయాత్రలకు గురై ధ్వంసమైనా, ప్రతిసారీ పునర్నిర్మించబడింది — అందుకే దీనిని 'అక్షరమైన ఆలయం'గా వర్ణిస్తారు. చివరిసారిగా 1947లో జునాగఢ్ భారతదేశంలో విలీనమైన సందర్భంగా సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ చొరవతో పునర్నిర్మాణం మొదలై, 1951లో అప్పటి రాష్ట్రపతి డా. రాజేంద్రప్రసాద్ చేత జ్యోతిర్లింగ ప్రతిష్ఠ జరిగింది. నేటి ఆలయం చాళుక్యుల కైలాస మహామేరు ప్రసాద శైలిలో, 155 అడుగుల శిఖరంతో నిర్మించబడింది.

ఆలయం వద్ద కపిల, హిరణ్, సరస్వతి నదుల త్రివేణి సంగమం ఉంది — భక్తులు ఇక్కడ స్నానమాడి దర్శనం చేస్తారు. శ్రీకృష్ణ పరమాత్ముడు తన అవతారాన్ని ఇక్కడే చాలించాడని ప్రతీతి. ఆలయంలో రోజుకు మూడుసార్లు (ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం) జెండాను మారుస్తారు — సూర్యుని మూడు దశలను, శివుని త్రివిధ శక్తులను (సృష్టి, స్థితి, లయ) సూచిస్తూ.

దర్శన సమయాలు*