ప్రథమ పూజ్యుడు, విఘ్నేశ్వరుని దివ్య గాథ — 12 అధ్యాయాలు
శ్రీ గణేశుడు (వినాయకుడు, విఘ్నేశ్వరుడు, గణపతి) — హిందూ దేవతలలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన, ప్రతి శుభకార్యానికి ముందు ప్రథమంగా పూజింపబడే దైవం. పార్వతీ పరమేశ్వరుల ముద్దుల కుమారుడు, ఏనుగు ముఖంతో, లంబోదరంతో దర్శనమిచ్చే గణపతి — విఘ్నాలను తొలగించే 'విఘ్నహర్త', జ్ఞానానికి, బుద్ధికి అధిపతి. వినాయకుని ఆరాధన భారతదేశంలోనే కాక నేపాల్, శ్రీలంక, థాయ్లాండ్, బాలి సహా ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యాపించింది. బ్రహ్మవైవర్త పురాణం, గణేశ పురాణం, శివ పురాణాలలో గణేశుని గాథలు వర్ణించబడ్డాయి. ఈ పేజీలో గణేశుని సంపూర్ణ చరితను 12 అధ్యాయాలలో అసలైన శ్లోకాలతో అందిస్తున్నాం.
సనాతన ధర్మంలో ఏ శుభకార్యం చేపట్టినా, ముందుగా గణపతిని పూజించడం అనాదిగా వస్తున్న సంప్రదాయం. వినాయకుడు 'విఘ్నహర్త' — అడ్డంకులను, విఘ్నాలను తొలగించే దైవం. ఏ పని ప్రారంభించినా నిర్విఘ్నంగా పూర్తికావాలంటే గణపతి అనుగ్రహం అవసరం అని భక్తుల విశ్వాసం.
గణేశుని రూపంలోని ప్రతి అంశానికి ఒక ఆధ్యాత్మిక అర్థం ఉంది — ఏనుగు తల విశాల జ్ఞానానికి, పెద్ద చెవులు మంచి విషయాలను వినగల శక్తికి, చిన్న కళ్ళు ఏకాగ్రతకు, మూషిక వాహనం మనస్సు నియంత్రణకు, మోదకం జ్ఞానానంద ఫలానికి ప్రతీకలు.
గణేశుని జనన గాథలో పురాణాలలో అనేక భేదాలున్నాయి — శివుడు సృష్టించాడని, పార్వతి తన నలుగుపిండితో ప్రాణం పోసిందని, పుణ్యకవ్రతంతో కన్నదని, పార్వతీ పరమేశ్వరులు కలిసి సృష్టించారని — ఇలా అనేక గాథలు ఉన్నాయి. వీటిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది పిండి బొమ్మ గాథ.
ఒకనాడు కైలాసంలో పార్వతి అభ్యంగన స్నానానికి సిద్ధమవుతూ, తన దేహానికి ఉన్న నలుగుపిండితో ఒక బాలుని విగ్రహం చేసి, దానికి ప్రాణం పోసింది. ఆ బాలుని వాకిట్లో కాపలా ఉంచి, 'ఎవరినీ లోనికి రానివ్వవద్దు' అని చెప్పి స్నానానికి వెళ్ళింది.
అదే సమయంలో శివుడు తిరిగి వచ్చి లోనికి వెళ్ళబోగా, ఆ బాలుడు అడ్డుకున్నాడు. తన ఇంట్లో తనకే అవరోధమవడంతో శివుడు ఆగ్రహించి, రౌద్రంతో ఆ బాలుని శిరస్సును ఖండించాడు.
ఇక్కడ మరో గాథ ముడిపడి ఉంది — గజాసురుడు అనే రాక్షసుడు శివుని గూర్చి తపస్సు చేసి, 'తనను ఎవరూ వధించలేని శక్తి' వరంగా పొందాడు. ఆపై 'శివుడు తన ఉదరమందే నివసించాలి' అని కోరగా, భక్తసులభుడైన శివుడు అతని కుక్షియందు బందీ అయ్యాడు.
భర్త జాడ తెలియక పార్వతి దుఃఖించగా, శివుడు గజాసురుని కడుపులో ఉన్నాడని తెలిసింది. జగత్తుకు శంకరుడు లేని స్థితి ఏర్పడింది. విష్ణువు గంగిరెద్దు ఆడించేవాని వేషం ధరించి, నందీశ్వరుని గంగిరెద్దుగా తీసుకువెళ్ళి, గజాసురుని మెప్పించాడు.
సంతోషించిన గజాసురుడు 'ఏం కావాలో కోరుకో' అనగా — విష్ణువు తన వ్యూహం మేరకు శివుని విడుదల చేయమని కోరాడు. తన మరణం తప్పదని గ్రహించిన గజాసురుడు, తన శిరస్సు త్రిలోకపూజ్యం కావాలని, శివుడు తన చర్మాన్ని ధరించాలని కోరాడు. నందీశ్వరుడు కొమ్ములతో చీల్చగా శివుడు బయటపడ్డాడు.
కైలాసానికి తిరిగి వచ్చిన శివుడు — తాను తల ఖండించిన బాలుడు పార్వతి కుమారుడని తెలిసి చింతించాడు. పార్వతి శోకాన్ని తీర్చడానికి, తాను సంహరించిన గజాసురుని శిరస్సును ఆ బాలుని మొండానికి అతికించి, ప్రాణం పోశాడు.
ఆ శిరస్సుకు శాశ్వతత్వాన్ని, త్రిలోక పూజ్యతను కలిగించాడు. ఆ విధంగా బాలుడు 'గజాననుడు' (ఏనుగు ముఖం కలవాడు) అయ్యి, శివపార్వతుల ముద్దుల కుమారుడయ్యాడు. విగతజీవుడైన గజాసురుడు అనింద్యుడై, మూషిక రూపంలో వినాయకుని వాహనమై శాశ్వత స్థానం పొందాడని ఒక గాథ.
గణేశుడు, కుమారస్వామి ఇద్దరూ — 'ఎవరు ముందుగా ముల్లోకాలను చుట్టి వస్తే వారికి ప్రథమ పూజా అర్హత' అనే పోటీలో పాల్గొన్నారు. కుమారస్వామి తన నెమలి వాహనంపై ముల్లోకాల ప్రదక్షిణకు బయలుదేరాడు.
బుద్ధిమంతుడైన గణేశుడు — తల్లిదండ్రులే (శివపార్వతులే) సమస్త లోకాలకు మూలమని భావించి, వారి చుట్టూ మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి నమస్కరించాడు. ఈ జ్ఞానానికి మెచ్చి, శివపార్వతులు గణేశునికి ప్రథమ పూజా అర్హతను ప్రసాదించారు — అప్పటి నుండి ప్రతి శుభకార్యంలో గణపతికే మొదటి పూజ.
ఈ గాథ మనకు నేర్పే పాఠం — భక్తి, బుద్ధి శారీరక బలం కంటే గొప్పవి; తల్లిదండ్రులను గౌరవించడం సర్వ తీర్థయాత్రల ఫలాన్ని ఇస్తుంది.
ఒకనాడు గణపతి ముల్లోకాల పూజలందుకుని, ఉండ్రాళ్ళు, కుడుములు సుష్టుగా భుజించి, మూషిక వాహనంపై కైలాసానికి తిరిగి వచ్చాడు. తల్లిదండ్రులకు నమస్కరించబోగా, బొజ్జ కారణంగా ఇబ్బంది పడుతుంటే — శివుని శిరస్సుపై ఉన్న చంద్రుడు పకపక నవ్వాడు.
ఆ నవ్వు (దృష్టి దోషం) తగిలి వినాయకుని పొట్ట పగిలి, ఉండ్రాళ్ళు బయటకు వచ్చాయి. ఆగ్రహించిన పార్వతి — 'నిన్ను చూసినవారు నీలాపనిందలకు గురవుతారు' అని చంద్రుని శపించింది. ఈ శాపం లోకానికే శాపమైంది.
లోకుల ప్రార్థన మేరకు పార్వతి శాపాన్ని సడలించి — 'చంద్రుడు నవ్విన భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు మాత్రమే ఈ శాపం వర్తిస్తుంది' అని అనుగ్రహించింది. ఆ రోజు చంద్రుని చూస్తే నీలాపనింద తప్పదని, ద్వాపరయుగంలో శ్రీకృష్ణుడే పొరపాటున చంద్రుని చూసి శ్యమంతకమణి అపనిందకు గురయ్యాడని గాథ.
చంద్ర దర్శన దోషం నుండి విముక్తి కోసం లోకులు గణపతిని ప్రార్థించగా — కరుణామయుడైన గణేశుడు ఒక ఉపాయం సూచించాడు: 'భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు నా పూజ చేసి, నా కథను చెప్పుకొని, అక్షతలు శిరస్సున ధరించినవారికి నిష్కళంక జీవితం లభిస్తుంది.'
అందుకే నేటికీ వినాయక చవితి పూజలో — పూజ పూర్తయ్యాక వ్రత కథను చదువుకొని, పూజాక్షితలను శిరస్సున వేసుకోవడం సంప్రదాయం. ఇలా చేస్తే చవితి చంద్రుని చూసిన దోషం పోతుందని శాస్త్ర వచనం. ఈ వ్రత కథలో శమంతకోపాఖ్యానం (కృష్ణుడు అపనింద నుండి విముక్తి పొందిన గాథ) కూడా భాగంగా ఉంటుంది.
గణేశుని వాహనం మూషికం (ఎలుక) — దీని వెనుక కూడా ఒక గాథ ఉంది. అనింద్యుడు అనే యక్షుడు (కొన్ని గాథల ప్రకారం గంధర్వుడు), ఆశతో జగన్మాత సమక్షంలోని జ్ఞానామృతాన్ని ఎలుక రూపంలో వెళ్ళి ఆరగించాడు. దీంతో అమ్మవారు అతనిని 'మూషికమై జన్మించు' అని శపించింది.
ఆ మూషికం గణేశుని వద్దకు రాగా, అతని తప్పును మన్నించి, గణపతి తన వాహనంగా స్వీకరించాడు. భారీ శరీరం కలిగిన గణేశుడు చిన్న ఎలుకను వాహనంగా చేసుకోవడం — అహంకారాన్ని, చంచల మనస్సును నియంత్రించడానికి ప్రతీక. ఎలుక ఎంత చిన్నదైనా, గణేశుని అదుపులో ఉంటుంది — మనస్సు ఎంత చంచలమైనా, జ్ఞానంతో నియంత్రించవచ్చని ఈ ప్రతీక సందేశం.
గణేశునికి 'ఏకదంతుడు' (ఒకే దంతం కలవాడు) అనే ప్రసిద్ధ నామం ఉంది — ఆయన ఒక దంతం ఎలా విరిగిందనే దానిపై అనేక గాథలు ఉన్నాయి.
ఒక ప్రసిద్ధ గాథ ప్రకారం — వేదవ్యాసుడు మహాభారతాన్ని చెబుతుండగా, దానిని వ్రాయడానికి గణేశుడు తన ఒక దంతాన్ని విరిచి కలంగా ఉపయోగించాడు. వ్యాసుడు ఆపకుండా చెప్పగా, గణేశుడు ఆపకుండా వ్రాసి — మహాభారత మహాకావ్యాన్ని లోకానికి అందించాడు. జ్ఞానం కోసం త్యాగానికి ఇది ఒక గొప్ప ఆదర్శం.
మరో గాథ ప్రకారం, పరశురాముడు కైలాసానికి వచ్చినప్పుడు గణేశుడు అడ్డుకోగా, పరశురాముడు తన గండ్రగొడ్డలి (శివుడిచ్చినది) విసిరాడు. తండ్రి ఆయుధాన్ని గౌరవించడానికి గణేశుడు దాన్ని తన దంతంపై స్వీకరించగా, ఒక దంతం విరిగింది.
గణేశుడిని 32 రూపాలలో (ద్వాత్రింశత్ గణపతి) పూజిస్తారు — బాల గణపతి, భక్తి గణపతి, వీర గణపతి, శక్తి గణపతి, ఏకదంత గణపతి, లక్ష్మీ గణపతి, మహా గణపతి, నృత్య గణపతి, హీరంబ గణపతి, క్షిప్ర ప్రసాద గణపతి — ఇలా ఎన్నో రూపాలు. 'ఏ పేరిట పిలిచినా పలుకుతాడు' అని భక్తుల నమ్మకం.
గణేశుని ఇతర ప్రసిద్ధ నామాలు — సుముఖ, లంబోదర, గజకర్ణ, వికట, విఘ్నరాజ, ధూమకేతు, గణాధ్యక్ష, ఫాలచంద్ర, వినాయక, విఘ్నేశ్వర. కలియుగంలో 'ధూమకేతు'గా అవతరించి ధర్మసంస్థాపన చేస్తాడని ఒక నమ్మకం.
జగద్గురు ఆది శంకరాచార్యులు గణేశునిపై రచించిన 'గణేశ పంచరత్నమాల' — గణపతి స్తుతిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన, శ్రావ్యమైన స్తోత్రం. ఐదు రత్నాల వంటి శ్లోకాలతో గణేశుని మహిమను కీర్తిస్తుంది.
ఈ పంచరత్న స్తోత్రాన్ని నిత్యం పఠించేవారికి బుద్ధి, జ్ఞానం, సంపద, ఆయురారోగ్యాలు లభిస్తాయని భక్తుల విశ్వాసం. వినాయక చవితి రోజున ఈ స్తోత్ర పఠనం విశేష ఫలప్రదం.
గణపతి కేవలం విఘ్నాలను తొలగించే దేవుడు మాత్రమే కాదు — ఆయనలో ఆధ్యాత్మికత, జ్ఞానం, శక్తి, దైవిక కరుణ సమ్మిళితమై ఉన్నాయి. 'ఓంకారం' స్వరూపమే గణపతి అని, సృష్టికి మూలమైన ప్రణవ నాదమే ఆయన అని తాత్త్విక భావన.
వినాయక చవితి (గణేశ చతుర్థి) — భాద్రపద శుద్ధ చవితి నాడు గణేశుని జన్మదినంగా దేశవ్యాప్తంగా వైభవంగా జరుపుకుంటారు. మహారాష్ట్రలో 'గణపతి బప్పా మోరయా' నినాదాలతో 10 రోజుల ఉత్సవాలు, విగ్రహ నిమజ్జనం ఘనంగా జరుగుతాయి.
గణేశుని జీవితం మనకు నేర్పే పాఠం — బుద్ధి, జ్ఞానం, వినయం శారీరక బలం కంటే గొప్పవి. తల్లిదండ్రులను గౌరవించడం, అహంకారాన్ని నియంత్రించడం, విఘ్నాలను ధైర్యంగా ఎదుర్కోవడం — ఇవే గణేశ తత్త్వం. గణపతి బప్పా మోరయా! మంగళమూర్తి మోరయా!