రామభక్త శిరోమణి, చిరంజీవి హనుమంతుని దివ్య గాథ — 12 అధ్యాయాలు
శ్రీ హనుమంతుడు (ఆంజనేయుడు, మారుతి, బజరంగబలి, అంజనిసుతుడు) — సీతారాముల దాసునిగా, రామభక్తునిగా, విజయప్రదాతగా, రక్షకునిగా హిందూధర్మంలో అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో కొలిచే దైవం. సప్త చిరంజీవులలో ఒకరైన హనుమంతుడు — మహాబలుడు, బుద్ధిశాలి, సర్వశాస్త్ర పారంగతుడు, స్వామిభక్తి పరాయణుడు, రామదూత. 'ఎక్కడ రామనామం వినిపిస్తుందో అక్కడ ఆంజనేయుడు ప్రత్యక్షమవుతాడు' — శ్రీరామ మందిరం హనుమంతుని విగ్రహం లేకుండా ఉండదు. రామాయణం, శివ మహాపురాణం, పరాశర సంహితలో ఆయన గాథ వర్ణించబడింది. ఈ పేజీలో హనుమంతుని సంపూర్ణ చరితను 12 అధ్యాయాలలో అసలైన శ్లోకాలతో అందిస్తున్నాం.
హనుమంతుని తల్లి అంజనాదేవి — పూర్వజన్మలో పుంజికస్థలి అనే అప్సరస, ఒక శాపం కారణంగా వానర స్త్రీగా జన్మించింది. తండ్రి కేసరి అనే వానర వీరుడు. వారు సంతానం కోసం భక్తితో శివుని ఆరాధించారు.
అదే సమయంలో అయోధ్యలో దశరథ మహారాజు పుత్రకామేష్టి యాగం చేసినప్పుడు — యజ్ఞపురుషుడిచ్చిన పాయసంలో సుమిత్ర భాగాన్ని ఒక గ్రద్ద తన్నుకుని ఆకాశంలో వెళుతూ విడిచింది. అది శివుని ప్రార్థిస్తున్న అంజనాదేవి దోసిట్లో పడింది. ఆమె దాన్ని దైవప్రసాదంగా భావించి స్వీకరించగా, వాయుదేవుని వరప్రభావంతో ఆంజనేయుడు జన్మించాడు.
తల్లి అంజన పేరు మీదుగా 'ఆంజనేయుడు', వాయుదేవుని అనుగ్రహంతో జన్మించినందున 'వాయుసుతుడు', 'మారుతి' అనే నామాలు వచ్చాయి. ఆయన జననం వైశాఖ మాసం, కృష్ణపక్ష దశమి, పూర్వాభాద్ర నక్షత్రంలో జరిగిందని ఒక గాథ — ఈ రోజును హనుమజ్జయంతిగా జరుపుకుంటారు. హనుమ జన్మతః బలసంపన్నుడు.
ఆంజనేయుడు పుట్టిన కొద్ది రోజులలోనే, ఆకాశంలో ఉదయిస్తున్న సూర్యబింబాన్ని పండుగా భ్రమించి, తినడానికి ఒక్కసారిగా ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. వాయు-మనోవేగాలతో సూర్యుని వైపు దూసుకుపోతున్న ఆ బాలుని దేవతలు, మునులు, రాక్షసులు ఆశ్చర్యంగా చూశారు. వాయుదేవుడు ఆంజనేయునికి సూర్యుని వేడి తగలకుండా చల్లబరిచాడు.
ఆ రోజు సూర్యగ్రహణ సమయం కావడంతో, రాహువు స్థానంలో ఈ బాలుడు రావడంతో — ఇంద్రుడు తన వజ్రాయుధంతో ఆంజనేయుని దవడ (హను) మీద కొట్టాడు. దెబ్బకు బాలుడు స్పృహ కోల్పోయి కింద పడ్డాడు, దవడ ఉబ్బింది.
కుమారుని స్థితి చూసి వాయుదేవునికి ఆగ్రహం వచ్చి, లోకాలలో గాలి ఆడకుండా చేశాడు — జీవులన్నీ కటకటలాడాయి. అప్పుడు బ్రహ్మాది దేవతలు ప్రత్యక్షమై, బాలునికి అనేక వరాలిచ్చి వాయుదేవుని శాంతింపజేశారు. దవడ (హను) ఉబ్బిన కారణంగా బాలునికి 'హనుమంతుడు' అనే నామం వచ్చింది.
సూర్యుని మింగబోయిన సంఘటన తర్వాత, బ్రహ్మాది దేవతలు హనుమంతునికి అపార వరాలను ప్రసాదించారు — ఇవే ఆయనను అజేయునిగా, చిరంజీవిగా చేశాయి:
యముడు — తన కాలదండం హనుమను ఏమీ చేయలేదని, మృత్యువు లేదని వరమిచ్చాడు. బ్రహ్మ — చిరాయువును ప్రసాదించి, బ్రహ్మాస్త్రం హనుమను బంధించలేదని మాటిచ్చాడు (సుందర కాండంలో ఇంద్రజిత్తు బ్రహ్మాస్త్రాన్ని హనుమ గౌరవించి బందీగా నటించాడు).
కుబేరుడు, ఈశానుడు, విశ్వకర్మ కూడా వరాలిచ్చారు. హనుమ శత్రువులకు భయాన్ని, మిత్రులకు సంతోషాన్ని ఇస్తాడని, కామరూపం (ఇష్టమైన రూపం) ధరించగలవాడని దీవించారు. ఈ వరాల వల్లే హనుమంతుడు అతులిత బలధాముడు, చిరంజీవి అయ్యాడు.
బాల్యంలో హనుమంతుడు మిక్కిలి అల్లరివాడు — మునుల నారచీరలు చింపివేయడం, అగ్నిహోత్రాలు ఆర్పివేయడం చేస్తూ వారిని విసిగించేవాడు. అతని శక్తికి అడ్డులేకపోవడంతో, మునులు ఒక శాపం ఇచ్చారు — 'నీ శక్తి నీకు తెలియకుండా పోతుంది; ఎవరైనా గుర్తు చేస్తేనే నీ శక్తి నీకు తిరిగి తెలుస్తుంది.'
ఈ శాపం ఒక విధంగా వరమైంది — ఆగడాలు తగ్గి, హనుమంతునికి చదువుపై ధ్యాస పట్టింది. (సుందర కాండంలో జాంబవంతుడు హనుమకు అతని శక్తిని గుర్తుచేయడంతోనే ఆయన సముద్రాన్ని లంఘించగలిగాడు — ఈ శాపం దీనికి నేపథ్యం.)
హనుమంతుడు సూర్యభగవానుని వద్ద శిష్యునిగా చేరి విద్యాభ్యాసం చేశాడు. సూర్యుడు ఆకాశంలో నిరంతరం తిరుగుతూ ఉండగా, హనుమ ఆయన రథంతో పాటు ఎగురుతూ — చతుర్వేదాలను, సకల శాస్త్రాలను, వ్యాకరణాన్ని నేర్చుకుని సర్వశాస్త్ర పారంగతుడు అయ్యాడు. గురుదక్షిణగా, సూర్యుని కుమారుడు సుగ్రీవునికి మంత్రిగా ఉండడానికి అంగీకరించాడు.
సీతాన్వేషణలో రామ-లక్ష్మణులు కిష్కింధకు రాగా, సుగ్రీవుని మంత్రి హనుమంతుడు బ్రాహ్మణ వేషంలో వారిని కలిశాడు. హనుమంతుని మధురమైన, వ్యాకరణబద్ధమైన మాటలు విని రాముడు ముగ్ధుడయ్యాడు — 'ఇతను సర్వశాస్త్ర పారంగతుడు, వేద వ్యాకరణ వేత్త' అని లక్ష్మణునితో ప్రశంసించాడు.
ఆ క్షణం నుండి హనుమంతుడు రాముని పరమ భక్తుడు అయ్యాడు — తన జీవితాన్ని రామసేవకే అంకితం చేశాడు. రామ-సుగ్రీవుల మైత్రిని హనుమంతుడే కుదిర్చాడు. రాముడు హనుమంతుని తన నాల్గవ సోదరునిగా (సుమిత్ర పాయసం వల్ల జన్మించిన కారణంగా) ఆదరించాడని ఒక గాథ.
సీత లంకలో ఉందని తెలియగానే, వంద యోజనాల సముద్రాన్ని ఎవరు దాటగలరనే ప్రశ్న వచ్చింది. జాంబవంతుడు హనుమంతునికి అతని మరుగున పడిన శక్తిని గుర్తుచేయగా (మునుల శాపం కారణంగా మరచిపోయిన శక్తి), హనుమ తన అపార బలాన్ని గ్రహించాడు.
హనుమంతుడు మహేంద్రగిరి నుండి ఒక్క ఉదుటున వంద యోజనాల సముద్రాన్ని లంఘించి లంకలో అడుగుపెట్టాడు. మార్గంలో మైనాకుడు, సురస, సింహిక వంటి అడ్డంకులను అధిగమించాడు. అశోక వనంలో శింశుపా వృక్షం కింద దుఃఖిస్తున్న సీతాదేవిని కనుగొన్నాడు.
రాముని ఉంగరాన్ని సీతకు అందించి, ఆమెకు ధైర్యం చెప్పి, రాముని క్షేమసమాచారం తెలిపాడు. సీత తన చూడామణిని (తలలోని ఆభరణం) గుర్తుగా ఇచ్చింది. ఈ సంఘటనల కారణంగానే రామాయణంలోని 'సుందర కాండం' — పారాయణకు అత్యంత శ్రేష్ఠమైనది, శుభప్రదమైనది.
తిరిగి వెళ్ళే ముందు, రావణుని బలాన్ని పరీక్షించడానికి హనుమంతుడు అశోకవనాన్ని ధ్వంసం చేశాడు. రావణుని కుమారుడు అక్షయకుమారుడు సహా ఎందరో రాక్షసులను సంహరించాడు. చివరికి ఇంద్రజిత్తు బ్రహ్మాస్త్రంతో బంధించగా — హనుమ బ్రహ్మను గౌరవించి బందీగా నటించాడు.
రావణ సభలో హనుమంతుడు రాముని దూతగా ధైర్యంగా మాట్లాడాడు — సీతను రామునికి అప్పగించమని హెచ్చరించాడు. ఆగ్రహించిన రావణుడు హనుమ తోకకు నిప్పంటించమని ఆజ్ఞాపించాడు.
ఆ నిప్పుతోనే హనుమంతుడు లంకా నగరాన్ని దహనం చేశాడు — రావణుని అహంకారానికి, దుర్మార్గానికి ఒక హెచ్చరిక. తర్వాత సముద్రంలో తోకను చల్లార్చి, సీతకు మరోసారి నమస్కరించి, రామునికి శుభవార్త అందించడానికి తిరిగి వచ్చాడు.
లంకా యుద్ధంలో, ఇంద్రజిత్తు బ్రహ్మాస్త్రంతో లక్ష్మణుడు మూర్ఛిల్లాడు. వైద్యుడు సుషేణుడు — హిమాలయాలలోని ఓషధీ పర్వతంపై ఉన్న సంజీవని సహా నాలుగు దివ్య ఓషధులను సూర్యోదయానికి ముందు తేవాలని చెప్పాడు. 'వేగంలో వాయువుతో, పరాక్రమంలో అగ్నితో సమానుడైన హనుమంతుడుంటేనే ఆశ' అని జాంబవంతుడు పలికాడు.
జాంబవంతుని కోరికపై, హనుమంతుడు రామచంద్రునికి, సాగరునికి నమస్కరించి — తానే ఒక పర్వతంలా పెరిగి, సుదర్శనంలా ఆకాశంలోకి దూసుకుపోయాడు. సంజీవని పర్వతం చేరి, ఓషధులు ఏవో గుర్తించలేక — ఆ పర్వతాన్నే సమూలంగా ఎత్తిపట్టుకొని, నింగిలో మరో సూర్యునిలా యుద్ధరంగానికి తీసుకువచ్చాడు.
ఆ ఓషధుల ప్రభావంతో లక్ష్మణుడు, మిగిలిన వానరులు స్పృహలోకి వచ్చారు. హనుమంతుని ఈ అపార సేవ — రామకార్యం కోసం ఆయన ఎంతటి త్యాగానికైనా సిద్ధమని చాటింది. మార్గంలో భరతుని బాణానికి తగిలి కిందపడినా, రామకార్యం చెప్పగానే భరతుడు హనుమకు సహాయం చేశాడు.
హనుమంతుని రామభక్తి అనుపమానమైనది. యుద్ధానంతరం, సీత హనుమంతునికి తన ముత్యాల హారాన్ని బహుమతిగా ఇచ్చింది. హనుమ ప్రతి ముత్యాన్ని పంటితో పగలగొట్టి చూడసాగాడు — 'ఈ ముత్యాలలో రాముడు లేడు, మరి వీటితో నాకేం పని?' అన్నాడు.
'మరి నీ హృదయంలో రాముడు ఉన్నాడా?' అని ఎగతాళిగా అడగగా — హనుమంతుడు తన వక్షస్థలాన్ని చీల్చి చూపించాడు; అందులో సీతారాములు ప్రత్యక్షమయ్యారు! ఈ సంఘటన — హనుమంతుని భక్తి ఎంత లోతైనదో, ఆయన హృదయంలో రాముడు ఎంత స్థిరంగా కొలువై ఉన్నాడో చాటుతుంది.
హనుమంతుడు సప్త చిరంజీవులలో ఒకరు (అశ్వత్థామ, బలి, వ్యాసుడు, విభీషణుడు, కృపాచార్యుడు, పరశురాముడు, హనుమంతుడు). రామావతార సమాప్తి తర్వాత కూడా, రామనామ స్మరణలో హనుమంతుడు భూలోకంలో చిరంజీవిగా నిలిచిపోయాడు.
'ఎక్కడ రామనామం వినిపిస్తుందో అక్కడ హనుమంతుడు ప్రత్యక్షంగా ఉంటాడు, రామకథ జరిగే ప్రతిచోటా కన్నీళ్ళతో, పులకాంకితుడై వింటాడు' అని భక్తుల విశ్వాసం. తులసీదాసుకు సాక్షాత్కారం ఇచ్చి, ఇప్పటికీ హిమాలయాలలో చిరంజీవిగా తపస్సు చేస్తున్నాడని గాథ.
శంకరుని శివాలయంలో నంది లేకుండా ఉండనట్లే, శ్రీరామ మందిరం హనుమంతుని విగ్రహం లేకుండా ఉండదు — భక్తుడు లేకుండా భగవంతుడు అపూర్ణుడన్న భావం ఇందులో వ్యక్తమవుతుంది.
తులసీదాసు రచించిన 'హనుమాన్ చాలీసా' — హనుమంతుని స్తుతిలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పఠించబడే 40 చరణాల స్తోత్రం. హనుమంతుని భక్తితో నిత్యం పూజించేవారికి మానసిక ఆనందం, ఆరోగ్యం, సుఖశాంతులు లభిస్తాయని తులసీదాసు చెప్పాడు.
హనుమంతునికి ఐదు (పంచ) సంఖ్య ఇష్టం — అందుకే ప్రదక్షిణలు, నమస్కారాలు ఐదు చేయాలని, అరటిపండ్లు వంటివి ఐదు సంఖ్యలో సమర్పించాలని భక్తుల ఆచారం. మంగళవారం, శనివారం హనుమ పూజకు విశేష దినాలు. భక్తులు కష్టాలు, మానసిక రుగ్మతలు, భయాలు ఉన్నప్పుడు ముందుగా పూజించేది హనుమంతునినే.
హనుమంతుని జీవితం మనకు నేర్పే పాఠం — నిస్వార్థ సేవ, అచంచల భక్తి, వినయం. అపార శక్తి, జ్ఞానం ఉన్నా, హనుమ ఎన్నడూ గర్వించలేదు — తనను తాను 'రామదాసు'గానే భావించాడు. శక్తి ఉన్నవారు ఎలా వినయంగా, సేవాతత్పరతతో ఉండాలో హనుమ ఆదర్శం.
హనుమాన్ జయంతి (హనుమజ్జయంతి) — హనుమంతుని జన్మదినంగా దేశవ్యాప్తంగా జరుపుకుంటారు (తెలుగు రాష్ట్రాలలో వైశాఖ బహుళ దశమి, ఉత్తర భారతంలో చైత్ర పూర్ణిమ). హనుమ తత్త్వం అంటే రామనామ ధ్యానమే — హనుమను స్మరించడమంటే రాముని స్మరించడమే.
హనుమంతుని జీవితం — బలం, బుద్ధి, భక్తి, వినయం, సేవ — వీటి సంపూర్ణ సమ్మేళనం. ఎంత శక్తిమంతుడైనా వినయంగా ఉండడం, తన శక్తిని ధర్మం కోసం, భగవత్సేవ కోసం వినియోగించడం — ఇదే హనుమ తత్త్వం. జై హనుమాన్! జై బజరంగబలి! జై శ్రీరామ్!