పూర్ణావతారుని సంపూర్ణ చరిత్ర — భాగవతం & మహాభారతం ఆధారంగా — 12 అధ్యాయాలు
శ్రీకృష్ణుడు శ్రీమహావిష్ణువు ఎనిమిదవ అవతారం — ద్వాపర యుగంలో యదువంశంలో జన్మించిన పరిపూర్ణావతారం. 'కృష్ణ' అంటే నలుపు అని అర్థం — నల్లని శరీరఛాయ కలవాడని ఐతిహ్యం. చిలిపి బాలునిగా, వెన్నదొంగగా, గోపికల మనోహరునిగా, యాదవరాజుగా, అర్జునుని సారథిగా, భగవద్గీత ఉపదేశకునిగా, జగద్గురువుగా — శ్రీకృష్ణుని బహుముఖ వ్యక్తిత్వం మానవ జీవితానికి ఒక సంపూర్ణ ఆదర్శం. భాగవతం (దశమ స్కంధం), మహాభారతం, విష్ణు పురాణం ఆయన జీవిత చరిత్రను లోకానికి అందించాయి. ఈ పేజీలో శ్రీకృష్ణుని సంపూర్ణ చరిత్రను 12 అధ్యాయాలలో అసలైన శ్లోకాలతో అందిస్తున్నాం.
ద్వాపర యుగంలో భూమి అధర్మ భారంతో కుంగిపోతుండగా, దేవతలు శ్రీమహావిష్ణువును శరణు వేడారు. మధురా నగరాన్ని పాలించే కంసుడు అనే క్రూర రాజు ధర్మాన్ని అణచివేస్తున్నాడు. కంసుడు తన చెల్లెలు దేవకిని వసుదేవునికి ఇచ్చి వివాహం చేశాడు.
వివాహ సమయంలో ఆకాశవాణి — 'దేవకి అష్టమ సంతానం నిన్ను సంహరిస్తుంది' అని పలికింది. భయపడిన కంసుడు దేవకీ-వసుదేవులను చెరసాలలో బంధించి, వారికి పుట్టిన ప్రతి శిశువును సంహరించాడు. శ్రావణ బహుళ అష్టమి, రోహిణీ నక్షత్రం, అర్ధరాత్రి — దేవకి అష్టమ సంతానంగా శ్రీకృష్ణుడు చెరసాలలో జన్మించాడు.
ఆ క్షణం చెరసాల తలుపులు తెరుచుకున్నాయి, కాపలాదారులు నిద్రపోయారు. వసుదేవుడు శిశువును గంపలో పెట్టుకుని, పొంగిపొర్లుతున్న యమునా నదిని దాటి, రేపల్లె (గోకులం)లో నందుని ఇంట యశోదాదేవి ఒడిలో ఉంచి, అక్కడ పుట్టిన ఆడశిశువును తీసుకువచ్చాడు. కంసుడు ఆ శిశువును చంపబోగా, అది యోగమాయగా మారి 'నిన్ను చంపేవాడు వేరేచోట పెరుగుతున్నాడు' అని హెచ్చరించి మాయమైంది.
గోకులంలో యశోద-నందుల గారాబంలో పెరిగిన బాలకృష్ణుడు — నల్లని శరీరం, వెన్నపూస వంటి మనసుతో అందరి హృదయాలను దోచుకున్నాడు. 'కన్నయ్య', 'నల్లనయ్య' అని ముద్దుగా పిలిచేవారు.
వెన్నదొంగ: ఇంటింటా స్నేహితులతో కలిసి ఉట్టిపై ఉన్న వెన్న, మీగడలను దొంగిలించి తినేవాడు — ఈ చిలిపిచేష్టలే 'నవనీత చోరుడు' (వెన్నదొంగ) అనే ప్రసిద్ధ నామానికి మూలం. గోపికలు ఫిర్యాదు చేస్తే, యశోద కృష్ణుని నోరు తెరిపించగా, అందులో సమస్త బ్రహ్మాండాన్ని దర్శించి ఆశ్చర్యపోయింది.
పూతన సంహారం: కంసుడు పంపిన రాక్షసి పూతన, విషపు పాలతో శిశువును చంపబోగా, కృష్ణుడు ఆమె ప్రాణాలనే పీల్చి సంహరించాడు. శకటాసురుడు, తృణావర్తుడు వంటి రాక్షసులను కూడా బాల్యంలోనే సంహరించాడు. ఈ లీలలన్నీ కృష్ణుని దైవత్వాన్ని చాటాయి.
కాళీయ మర్దనం: యమునా నదిలో కాళీయుడు అనే విషసర్పం నివసిస్తూ నీటిని విషతుల్యం చేశాడు. కృష్ణుడు నదిలో దూకి, కాళీయుని తలలపై తాండవ నృత్యం చేసి, అతని గర్వాన్ని అణచి, నదిని విడిచి వెళ్ళమని ఆజ్ఞాపించాడు — నది స్వచ్ఛతను పునరుద్ధరించాడు.
గోవర్ధనోద్ధరణం: గోకులవాసులు ప్రతి ఏటా ఇంద్రునికి పూజలు చేసేవారు. కృష్ణుడు — 'మనకు జీవనాధారమైన గోవర్ధన పర్వతాన్ని, ప్రకృతిని పూజించడం మేలు' అని బోధించాడు. ఆగ్రహించిన ఇంద్రుడు ప్రళయ వర్షం కురిపించగా, కృష్ణుడు గోవర్ధన పర్వతాన్ని చిటికెన వేలుపై ఎత్తి గొడుగులా పట్టి, ఏడు రోజులు గోకులాన్ని కాపాడాడు.
గర్వభంగమైన ఇంద్రుడు కృష్ణుని క్షమించమని వేడుకున్నాడు. ఈ లీల — అహంకారాన్ని అణచడం, ప్రకృతిని గౌరవించడం, భక్తులను రక్షించడం అనే సందేశాలను అందిస్తుంది. గోవర్ధన పూజ (అన్నకూట్) నేటికీ దీపావళి మరుసటి రోజు జరుపుకుంటారు.
గోకులంలో కరువు, తోడేళ్ళ ముప్పు ఏర్పడగా, కృష్ణుడు 9 ఏళ్ళ వయసులో గోకులం నుండి బృందావనంకు మారాడు. ఇక్కడ గోవులను మేపుతూ, వేణువు వాయిస్తూ, గోపికలతో రాసలీలలాడుతూ తన బాల్యాన్ని గడిపాడు.
వేణుగానం: కృష్ణుని మురళీగానం వినగానే గోవులు, నెమళ్ళు, గోపికలు — సమస్త బృందావనం పరవశించేది. ఈ వేణుగానం భక్తుని ఆత్మను పరమాత్మ వైపు ఆకర్షించే దివ్య ప్రేమకు ప్రతీక.
రాధ-కృష్ణ: రాధాదేవి కృష్ణుని పరమ భక్తురాలు — రాధా-కృష్ణుల ప్రేమ లౌకిక ప్రేమ కాదు, జీవాత్మ-పరమాత్మల అనన్య భక్తికి ప్రతీక. రాసలీల — భగవంతుని పట్ల భక్తుల పరిపూర్ణ శరణాగతిని, ఆనందాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ లీలలు భక్తి సంప్రదాయానికి (ముఖ్యంగా చైతన్య, మీరా, జయదేవుల భక్తి మార్గానికి) మూలాధారం.
కృష్ణుని శక్తి గురించి తెలిసిన కంసుడు, అతనిని చంపడానికి అనేక ప్రయత్నాలు చేశాడు. చివరికి 'ధనుర్యాగం' పేరుతో కృష్ణ-బలరాములను మధురకు ఆహ్వానించాడు. అక్రూరుడు వారిని రథంలో మధురకు తీసుకువెళ్ళాడు.
మధురలో కంసుడు పంపిన మదపుటేనుగు కువలయాపీడాన్ని, మల్లయోధులు చాణూర-ముష్టికులను కృష్ణ-బలరాములు సంహరించారు. చివరికి కృష్ణుడు రాజసభలోకి దూకి, కంసుని కేశాలు పట్టి సింహాసనం నుండి కిందికి లాగి సంహరించాడు — అధర్మ పాలనకు అంతం పలికాడు.
కంసుని చెరనుండి తల్లిదండ్రులు దేవకీ-వసుదేవులను, తాత ఉగ్రసేనుని విడిపించి, ఉగ్రసేనుని తిరిగి మధుర రాజుగా నిలిపాడు. ధర్మ పునఃస్థాపన కృష్ణుని అవతార ప్రయోజనంలో మొదటి అడుగు ఇది.
కంస సంహారం తర్వాత, కృష్ణ-బలరాములు విద్యాభ్యాసం కోసం ఉజ్జయినిలోని సాందీపని మహర్షి గురుకులానికి వెళ్ళారు. కేవలం 64 రోజులలో 64 విద్యలను నేర్చుకున్నారు — ఇది వారి అసాధారణ ప్రతిభకు నిదర్శనం.
గురుదక్షిణగా సాందీపని తన మరణించిన కుమారుని తిరిగి తెమ్మని కోరగా, కృష్ణుడు యమలోకానికి వెళ్ళి ఆ బాలుని తిరిగి తెచ్చి గురువుకు అప్పగించాడు. గురుభక్తికి, కృతజ్ఞతకు ఇది ఒక గొప్ప ఆదర్శం. ప్రభాస తీరంలో సముద్రపు దొంగల చేత అపహరించబడిన గురుపుత్రుడు పునర్దత్తుని కూడా కృష్ణుడు రక్షించాడని గాథ.
జరాసంధుడు (కంసుని మామ) మధురపై పదేపదే దాడులు చేయసాగాడు. ప్రజలను రక్షించడానికి కృష్ణుడు యాదవులను సముద్రం మధ్యలో నిర్మించిన ద్వారకా నగరానికి తరలించాడు. ఇక్కడ కృష్ణుడు 'ద్వారకాధీశుడు'గా రాజ్యం చేశాడు.
రుక్మిణీ కల్యాణం: విదర్భ యువరాణి రుక్మిణి కృష్ణుని మనస్ఫూర్తిగా ప్రేమించింది. ఆమె సోదరుడు రుక్ముడు శిశుపాలునికి ఇచ్చి వివాహం చేయాలనుకోగా, రుక్మిణి కోరిక మేరకు కృష్ణుడు ఆమెను తీసుకువెళ్ళి వివాహమాడాడు. రుక్మిణి శ్రీమహాలక్ష్మి అవతారం.
కృష్ణునికి రుక్మిణి, సత్యభామ సహా అష్టమహిషులు (ఎనిమిది ప్రధాన భార్యలు) ఉన్నారు. సత్యభామ కోరికపై కృష్ణుడు నరకాసురుని సంహరించి, అతని చెరలో ఉన్న 16,000 మంది స్త్రీలను విడిపించాడు — ఈ నరకాసుర వధే నేటి దీపావళి/నరక చతుర్దశి పండుగకు మూలం.
కృష్ణుడు పాండవులకు మేనమామ కుమారుడు, ఆత్మబంధువు. పాండవులు లక్క ఇంటి (లాక్షాగృహ) దహనం నుండి తప్పించుకున్నాక, కృష్ణుడు వారికి అండగా నిలిచాడు. ద్రౌపదిని తన సోదరిగా భావించాడు.
వస్త్రాపహరణం: కౌరవ సభలో దుశ్శాసనుడు ద్రౌపది వస్త్రాన్ని లాగుతున్నప్పుడు, ఆమె 'కృష్ణా!' అని ఆర్తితో పిలవగా — కృష్ణుడు అనంత వస్త్రాలను ప్రసాదించి ఆమె మానాన్ని కాపాడాడు. భక్తుని ఆర్తనాదానికి భగవంతుడు ఎలా స్పందిస్తాడో ఈ ఘట్టం చాటుతుంది.
ఇంద్రప్రస్థంలో ధర్మరాజు రాజసూయ యాగ సమయంలో, మేనత్తకు ఇచ్చిన మాట మేరకు శిశుపాలుని నూరు తప్పులు సహించి, ఆపై చక్రాయుధంతో సంహరించాడు. పాండవుల వనవాసం తర్వాత, వారి తరఫున కౌరవ సభలో శాంతి కోసం రాయబారం చేశాడు — యుద్ధాన్ని నివారించడానికి చివరి ప్రయత్నం చేశాడు.
శాంతి ప్రయత్నాలు విఫలం కావడంతో కురుక్షేత్ర మహాసంగ్రామం అనివార్యమైంది. కృష్ణుడు అర్జునునికి సారథిగా (రథసారథి) నిలిచాడు — ఆయుధం పట్టనని ప్రతిజ్ఞ చేసి, కేవలం మార్గదర్శిగా మాత్రమే ఉన్నాడు.
యుద్ధభూమిలో, ఎదురుగా బంధువులను, గురువులను చూసి అర్జునుడు కర్తవ్యమూఢుడై, విషాదంతో ఆయుధాన్ని విడిచిపెట్టాడు. అప్పుడు కృష్ణుడు అర్జునునికి భగవద్గీతను ఉపదేశించాడు — కర్మయోగం, జ్ఞానయోగం, భక్తియోగం, ఆత్మ నిత్యత్వం, ధర్మాచరణ గురించి దివ్య జ్ఞానాన్ని బోధించాడు.
గీతోపదేశంతో అర్జునుని సందేహాలు తొలగి, కర్తవ్యోన్ముఖుడయ్యాడు. ఈ విధంగా భగవద్గీతను లోకానికి అందించి శ్రీకృష్ణుడు జగద్గురువు అయ్యాడు. 18 రోజుల యుద్ధంలో ధర్మం (పాండవులు) విజయం సాధించింది.
గీతోపదేశ సమయంలో, అర్జునుడు కృష్ణుని నిజస్వరూపాన్ని చూడాలని కోరగా, కృష్ణుడు అతనికి దివ్య దృష్టిని ప్రసాదించి తన విశ్వరూపాన్ని దర్శింపజేశాడు — అనంత ముఖాలు, నేత్రాలు, సమస్త దేవతలు, లోకాలు, కాలస్వరూపం... సర్వం కృష్ణునిలోనే ఉన్నట్లు అర్జునుడు దర్శించాడు.
ఆ మహాద్భుత రూపాన్ని చూసి అర్జునుడు భయభక్తులతో నమస్కరించాడు. కృష్ణుడు తానే సర్వ సృష్టికి మూలమైన పరబ్రహ్మమని, కాలస్వరూపుడనని తెలియజేశాడు. ఈ విశ్వరూప దర్శనం — భగవంతుని సర్వవ్యాపకత్వాన్ని, అనంతత్వాన్ని మానవ బుద్ధికి అందించిన అపూర్వ క్షణం.
కురుక్షేత్ర యుద్ధానంతరం, తన నూరుగురు కుమారులను కోల్పోయిన గాంధారి దుఃఖంతో — 'నీ యాదవ వంశం కూడా ఇలాగే నశించిపోవాలి' అని కృష్ణుని శపించింది. కృష్ణుడు ఆ శాపాన్ని ధర్మంగా స్వీకరించాడు.
కొంతకాలానికి యాదవులు తమలో తాము కలహించుకుని నశించారు. కృష్ణుడు అడవిలో ఒక చెట్టుకింద ధ్యానంలో ఉండగా, జర అనే వేటగాడు ఆయన పాదాన్ని జింకగా భ్రమించి బాణం వేశాడు. ఆ విధంగా శ్రీకృష్ణుడు తన అవతారాన్ని చాలించాడు. ముందుగానే ద్వారక సముద్రగర్భంలో మునిగిపోతుందని ఊహించి, వాసులను అప్రమత్తం చేసి రక్షించాడు.
శ్రీకృష్ణుడు సుమారు 125 సంవత్సరాలు జీవించాడని పురాణ గాథ. ఆయన జీవితం — విజయోత్సవాల కథ కాదు, ప్రతి అడుగులో సంఘర్షణలను ధైర్యంగా, చిరునవ్వుతో ఎదుర్కొన్న ఆదర్శ జీవితం. ఉట్టిపై వెన్న దొంగిలించినప్పుడూ, గోవర్ధనం ఎత్తినప్పుడూ, కురుక్షేత్రంలో గీత బోధించినప్పుడూ — కృష్ణుని మోముపై చిరునవ్వు ఎన్నడూ చెదరలేదు.
శ్రీకృష్ణుడిని వివిధ ప్రాంతాలలో వివిధ నామాలతో పూజిస్తారు — మధురలో కన్నయ్య, ఒడిశాలో జగన్నాథుడు, మహారాష్ట్రలో విఠల (విఠోబా), రాజస్తాన్లో శ్రీనాథుడు, గుజరాత్లో ద్వారకాధీశుడు, కర్ణాటక ఉడిపిలో కృష్ణుడు. శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి ఆయన జన్మదినంగా దేశవ్యాప్తంగా వైభవంగా జరుపుకుంటారు.
అన్నమయ్య, రామదాసు, మీరాబాయి, జయదేవుడు, చైతన్య మహాప్రభు, సూరదాసు వంటి మహా భక్తులు తమ కీర్తనలతో, రచనలతో కృష్ణ భక్తిని లోకమంతటా వ్యాపింపజేశారు. 'హరే కృష్ణ' మహామంత్రం నేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతిధ్వనిస్తోంది.
శ్రీకృష్ణుని జీవితం మనకు నేర్పే పాఠం — జీవితంలో ఎన్ని కష్టాలు, సంఘర్షణలు ఎదురైనా, ధర్మాన్ని విడవకుండా, ఫలాపేక్ష లేకుండా కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించడమే నిజమైన జీవన విజయం. వర్తమానంలో జీవించడం, ప్రతి విషయాన్ని బాధ్యతగా ఎదుర్కోవడం, చిరునవ్వును కోల్పోకపోవడం — ఇదే కృష్ణ తత్త్వం. జై శ్రీకృష్ణ!