🔱 ఘృష్ణేశ్వర్ జ్యోతిర్లింగం

చరిత్ర & పురాణ గాథ — History

ఘృష్ణేశ్వర్ (ఘుష్మేశ్వర్, కుసుమేశ్వర్) మహారాష్ట్రలోని ఔరంగాబాద్ జిల్లాలో, ప్రఖ్యాత ఎల్లోరా గుహలకు సుమారు 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో వేరూల్ గ్రామంలో వెలసిన ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో చివరిది (12వది). 'ఘృష్ణేశ్వర' అంటే 'కరుణా ప్రభువు' అని అర్థం.

పురాణ గాథ ప్రకారం, ఘుష్మ అనే మహాభక్తురాలి కోరిక మేరకు పరమశివుడు ఇక్కడ స్వయంభువుగా వెలిశాడు. ఘుష్మ తన సవతి కుమారుని (లేదా, మరో గాథలో, తన భర్త మొదటి భార్య కుమారుని) అసూయతో సవతి చెరువులో పడవేయించినా, శివుని కృపతో ఆ బాలుడు ప్రాణాలతో తిరిగి వచ్చాడని, ఆ సంఘటన తర్వాత శివుడు ఈ క్షేత్రంలో శాశ్వతంగా కొలువుతీరాడని చెబుతారు.

ఘృష్ణేశ్వర ఆలయం సుమారు 240 అడుగుల ఎత్తు, 185 అడుగుల వెడల్పుతో ఎర్ర రాళ్ళతో, ఐదు అంచెల శిఖరాలతో నిర్మించబడింది. 16వ శతాబ్దంలో ఛత్రపతి శివాజీ తాత మలోజీ భోసలే పునర్నిర్మించగా, 18వ శతాబ్దంలో రాణి అహల్యాబాయి హోల్కర్ మరింత అభివృద్ధి చేశారు — ఈమె కాశీ విశ్వనాథ్, సోమనాథ్ వంటి ప్రధాన దేవాలయాలను కూడా పునర్నిర్మించిన చరిత్ర కలిగినవారు.

ఈ క్షేత్ర విశేషం — భక్తులు స్వయంగా జ్యోతిర్లింగాన్ని తాకి తమ స్వహస్తాలతో అభిషేకం చేసుకునే అవకాశం ఉండడం, ఇతర జ్యోతిర్లింగాలలో ఇది సాధారణంగా ఉండదు. ఘృష్ణేశ్వర దర్శనం లేకుండా ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ యాత్ర సంపూర్ణం కాదని భక్తుల విశ్వాసం.

దర్శన సమయాలు*