✨ ప్రత్యేకత
గోదావరి నదీ జన్మస్థానం | బ్రహ్మ-విష్ణు-మహేశ్వరుల మూడు చిన్న లింగాలు ఒకే పానవట్టంలో | 12 ఏళ్ళకోసారి సింహస్థ కుంభమేళా
చరిత్ర & పురాణ గాథ — History
త్రయంబకేశ్వర్ మహారాష్ట్రలోని నాసిక్కు సమీపంలో, బ్రహ్మగిరి పర్వతంపై, గోదావరి నదీ తీరంలో వెలసిన ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. ఈ క్షేత్రం అత్యంత విశిష్టమైనది — ఇక్కడి లింగం ఒక చిన్న గుంటలా కనిపిస్తుంది, అందులో బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరుల ప్రతీకగా మూడు చిన్న (బొటనవేలి పరిమాణం) లింగాలు ఒకే పానవట్టంలో దర్శనమిస్తాయి — అందుకే 'త్రయంబక' (మూడు నేత్రాలు/మూర్తులు) అనే పేరు వచ్చింది.
పురాణ గాథ ప్రకారం, గౌతమ మహర్షి ఈ ప్రాంతంలో తీవ్ర తపస్సు చేశాడు. అతని తపస్సుకు అనుగ్రహించి, పరమశివుడు తన జటాజూటం నుండి గోదావరి నదిని ఈ బ్రహ్మగిరి పర్వతం నుండి ప్రవహింపజేసి అనుగ్రహించాడు. ఆ నదీ తీరానే శివుడు త్రయంబకేశ్వరుడుగా జ్యోతిర్లింగ రూపంలో వెలిశాడు. ఇక్కడి అమ్మవారు కొల్హాంబిక.
ఈ క్షేత్రంలో గంగాదేవి మందిరం, కుశావర్త తీర్థం, గంగాధార తీర్థం, వరాహ తీర్థం వంటి పుణ్యస్థలాలు ఉన్నాయి. 12 సంవత్సరాలకు ఒకసారి జరిగే సింహస్థ పర్వం (కుంభమేళా) ఇక్కడి అత్యంత పెద్ద ఉత్సవం — ఈ సమయంలో గోదావరిలో స్నానం అత్యంత పుణ్యప్రదంగా భావిస్తారు. త్రయంబకేశ్వర్లో నారాయణ నాగబలి, కాలసర్ప శాంతి వంటి పూజలు ప్రసిద్ధం.